Tagarchief: Ronald Plasterk

Afscheid van een wespennest

PlasterkMinister Ronald Plasterk van Koninkrijksrelaties, inmiddels al bijna een half jaar demissionair, begint maandag 14 augustus aan zijn afscheidstournee langs de zes Caribische eilanden waarvoor hij de afgelopen bijna vijf jaar de ministeriële verantwoordelijkheid had. Dat wil zeggen: hij was binnen de Nederlandse regering het aanspreekpunt voor zaken die de drie autonome landen Curaçao, Aruba en Sint Maarten betroffen en coördinerend minister voor de bijzondere gemeenten (openbare lichamen) Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES).

‘De ontwikkelingen in de afgelopen jaren en de samenwerking in het Koninkrijk’. Zo omschrijft de voorlichting het thema van het bezoek. Hoe zou de minister daar aan het begin van zijn ambtsperiode over gedacht hebben en hoe kijkt hij daar nu tegenaan? In interviews geeft hij daar altijd politiek correcte antwoorden op, zoals dat hoort voor een minister. Op de eilanden heeft hij zich niet populair gemaakt, de irritaties Plasterk (Nederland) zijn alleen maar gegroeid. Dat wil niet perse zeggen dat hij het slecht heeft gedaan, maar het idee dat ‘de West’ hem maar matig interesseerde heeft hij niet weg kunnen nemen.

Daar staat tegenover dat de eilanden het hem ook niet gemakkelijk hebben gemaakt om zijn sympathie te winnen. De minister heeft veel over zich heen gekregen. Dat hoort erbij voor een politicus, maar de conclusie dat de verhoudingen alleen maar slechter zijn geworden tussen Nederland en het Caribische wespennest baart wel enige zorg.

Wespennest
Want dat het een wespennest is kun je bijna een ‘fact of life’ noemen. Wat dat betreft zit er ook veel herhaling in de geschiedenis. Er worden afspraken gemaakt, waar Nederland zich niet aan houdt of een eigen interpretatie aan geeft. En soms doen ook de eilanden dat, in ieder geval hebben ze vaak onrealistische verwachtingen. Het patroon is ongeveer als volgt: De verhoudingen worden slechter, waarna ze onder een volgende regering, als we geluk hebben, weer verbeteren.

De constatering dat na 2010 de discussies heftiger zijn geworden roept de vraag op of er toen wel verstandige keuzes zijn gemaakt. Maar zoals professor Gert Oostindie vorige week in het Antilliaans Dagblad zei, de vraag of de staatkundige wijziging van 2010 een gelukkige was is niet meer aan de orde. Voorlopig zal die niet weer veranderen, hoe graag sommige politici op sommige eilanden dat ook zouden willen.

Gebrek aan tact
Heeft Plasterk hierin een bepalende rol gespeeld de afgelopen ruim 4,5 jaar? Vermoedelijk zullen de historici over een tijdje oordelen dat hij misschien niet altijd even handig en tactisch heeft geopereerd, maar dat het uiteindelijk niet veel heeft uitgemaakt. Een andere bewindspersoon had in principe vrijwel steeds dezelfde besluiten genomen. Toch zou iemand met meer hart voor of kennis van de eilanden met meer tact hebben geopereerd en de onvermijdelijke problemen gemakkelijker hebben gladgestreken. Bedenk wel dat Nederland zelden zulke bewindslieden op de post Antilliaanse Zaken en later Koninkrijksrelaties heeft gehad en zelfs die kwamen in aanvaring met de overzeese politici.

Hoewel er nog geen opvolger is voor Plasterk – de formatie in Nederland gaat deze week weer door – kunnen we bij zijn afscheidsreis de balans op maken van de stand van zaken op de zes eilanden in de verhouding met Nederland. Die is niet erg positief. Het kleine Saba is de uitzondering op de regel dat er altijd problemen zijn met Nederland. Wie Saba kent, ziet een aangeharkt, schattig eilandje, het zonnetje in huis. En zo is ook de verhouding met Nederland. Saba ligt als een tevreden snorrende kat in de Caribische zon het hoogste punt van het Koninkrijk te zijn. Nederland is blij met Saba en Saba is meestal tevreden met Nederland. Het eiland heeft ook zijn problemen met armoede en hoge prijzen, maar je hoort zelden kritische opmerkingen.

Hongerstaking
Aruba is nummer 2 als we kijken naar het aantal problemen met Nederland. Onder de huidige AVP-regering van Eman is de verhouding met Nederland over het algemeen goed. Er zijn in de periode Plasterk wel een paar ongelukjes geweest. We herinneren ons de hongerstaking van Mike Eman, omdat Nederland financiële eisen stelde en de gouverneur de begroting niet mocht tekenen. En er was het akkefietje rond de gouverneursbenoeming. In beide gevallen trok Eman aan het kortste eind, al zal hij dat zeker nu in verkiezingstijd niet toegeven, maar als de ruzie eenmaal achter de rug is gaan Aruba en Nederland weer samen verder. Als de MEP de verkiezingen wint kan de nieuwe minister van Koninkrijksrelaties een lastiger partner verwachten.

Het is lastig kiezen tussen Sint Maarten en Curaçao voor de derde plaats. Op beide eilanden zijn problemen geweest de afgelopen jaren. Sint Maarten hangt nog altijd een maatregel boven het hoofd in verband met de door Nederland geëiste integriteitskamer, maar die wetgeving lijkt er nu toch te gaan komen. De regering is er niet erg vriendelijk tegenover Nederland, de roep om onafhankelijkheid – hoe irreëel ook – wordt sterker. Ook was er in 2015 de kwestie rond de regeringswisseling en de verkiezingen. De ontbinding van het parlement door het kabinet Gumbs werd niet door de gouverneur bekrachtigd, omdat er al een nieuwe regering was, maar Gumbs weigerde af te treden.

De gouverneur riep rechters te hulp om een constitutionele crisis te bezweren. Plasterk steunde – achter de schermen – gouverneur Eugene Holiday, maar de verkiezingen kwamen er wel, een half jaar later dan eerst gepland. Bovendien speelt op Sint Maarten de populariteit van Theo Heyliger (UP), die van corruptie wordt verdacht. Na een korte periode in de regering is hij tot opluchting van Nederland weer in de oppositie beland. Maar de verhoudingen tussen Sint Maarten en Nederland blijven wankel.

Schotte
Datzelfde kun je zeggen van Curaçao en Nederland. De parallel tussen Heyliger en Gerrit Schotte (MFK) dringt zich op. Plasterk nam het stokje Koninkrijksrelaties over toen het kabinet Schotte net weg was. Maar de inmiddels in hoger beroep veroordeelde politicus blijft de verhoudingen onder spanning zetten. Toen de MFK na de verkiezingen van 2016 – al dan niet via omkoping – het kabinet Koeiman opblies dreigde ook hier een constitutionele crisis over nieuwe verkiezingen. Plasterk greep in om de verkiezingen door te laten gaan. Hij vertrekt door de uitslag daarvan met een Curaçao dat een stuk vriendelijker voor hem is, maar de weerstand tegen Nederland blijft onderhuids door sudderen. Bij de rechtszaken tegen Schotte en centrale bankpresident Emsley Tromp – nota bene felle opponenten van elkaar – wordt steeds naar Nederland gewezen en wordt er geroepen dat het een door Den Haag gestuurd politiek proces is. Kortom, echt gezellig is het niet tussen Willemstad en Den Haag.

Dan de twee grootste rebellen, al zijn het kleine eilanden. Op Bonaire en Sint Eustatius leven behoorlijk anti-Nederlandse sentimenten. In Kralendijk is het Bestuurscollege Den Haag nog vrij goed gezind, maar het eiland staat op de rand van een coalitiewisseling waarbij de nieuwe combinatie wel eens een heel stuk lastiger kan worden voor Nederland. Maar Plasterk hoeft dat waarschijnlijk niet of nauwelijks meer mee te maken. Hij zal deze week nog vriendelijk worden ontvangen, al is er een beweging (NKBB) die Nederland beschuldigt van rekolonisatie, annexatie en zelfs genocide op de Bonairiaanse bevolking. Hoe serieus dat moet worden genomen is lastig in te schatten, voor onafhankelijkheid zal waarschijnlijk erg weinig steun zijn. Maar Nederland krijgt wel van steeds meer problemen de schuld. Soms terecht (armoede wordt slecht aangepakt), maar de positieve ontwikkelingen worden gemakkelijk genegeerd. Een lastige verhouding dus met Nederland, maar op bestuursniveau is de samenwerking nog goed.

In de aanval
Dat is wel anders op Sint Eustatius, waar de coalitie vol in de aanval gaat op Plasterk en Den Haag met Clyde van Putten voorop. Hij heeft de wet (WolBES) al grotendeels ongelding verklaard en scheldt Plasterk via brieven regelmatig de huid vol. Toen de minister maar niet mee reageerde kreeg hij ook dat voor de voeten geworpen. Het is de vraag in hoeverre het streven naar vergaand zelfbestuur door de bevolking gedragen wordt. De onzinnige dreiging met een gang naar de Verenigde Naties is vooral bedoeld voor de achterban van Van Putten. Maar de sfeer tussen Oranjestad en Den Haag is sowieso ijzig te noemen.

Dat is de erfenis die Plasterk deze week nog een keer in ogenschouw neemt. Ongetwijfeld komen er foto’s met een vriendelijk lachende minister naar buiten te midden van even vriendelijk kijkende gespreksgenoten. Ze verhullen de spanningen die er her en der zijn. Niet uit te sluiten valt dat hij aan het einde van de week opgelucht weer in het vliegtuig stapt, omdat hij deze deur nu kan sluiten. De minister laat een lastige portefeuille achter voor zijn opvolger. Die zal heel wat te stellen krijgen met de zes eilanden in de Caribische zee.

Dit artikel is ook verschenen in het Antilliaans Dagblad van 7 augustus 2017

Advertenties

Bom onder Statuut

Premier Eman protesteertNederlandse regeringen zijn de afgelopen decennia nooit een fan geweest van het Statuut. Maar afgezien van wat vergeefse pogingen om het Statuut naar Nederlandse wensen te wijzigen, hebben de politici zich er altijd met frisse tegenzin bij neergelegd dat het in het Koninkrijk nu eenmaal zo geregeld is sinds 15 december 1954. Minister Plasterk van Koninkrijksrelaties, en met hem het hele Nederlandse kabinet, gooit nu alsnog een bom die als hij niet snel onschadelijk wordt gemaakt weleens desastreuze gevolgen kan hebben voor het Koninkrijk.

Dat juist Aruba de hoofdrol speelt in deze ‘oorlog’ zal menigeen verbazen. Premier Mike Eman was tot vorige week de grootste fan van het Koninkrijk en de Nederlandse regering sprak keer op keer lovende woorden over hem. Dat het huishoudboekje van de regering Eman niet op orde was, speelde in de verkiezingscampagne vorig jaar nauwelijks een rol. Oppositiepartij MEP deed pogingen, sommige oppositiepartijen in de Nederlandse Tweede Kamer probeerden het, maar minister Plasterk bedekte het met de mantel der liefde en  de Arubaanse kiezers deerde het kennelijk niet. Eman’s AVP boekte een ruime overwinning.

Leiband
Het kabinet Eman deed wel een poging iets aan de schulden en tekorten te doen. Juan David Yrausquin leek de juiste man om als minister van Financiën de begroting op orde te brengen. Maar toen de begroting voor 2014 eind juni eindelijk klaar was, begon Nederland ineens moeilijk te doen. Aruba moest net als Nederland het tekort terugbrengen tot onder de 3 procent en er werd te weinig bezuinigd. Gouverneur Refunjol, al dan niet aan de leiband van Nederland, zette geen handtekening onder de begroting. En dus is er nog steeds geen begroting.

Waarom nu ineens? Je kunt een aantal redenen bedenken. In 2010 lukte het Nederland bij de ontmanteling van de Antillen de nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten onder een soort curatele te stellen door middel van consensus Rijkswetten. De begrotingen van beide landen (en ook die van Caribisch Nederland, de BES-eilanden) worden voortdurend gecontroleerd door het College financieel toezicht (Cft). Nederland zag met lede ogen toe dat Aruba hier buiten bleef.

Lege dozen
Toch is dit tot nu toe geen probleem geweest. Aruba was immers het braafste jongetje van de klas. Maar intussen wordt minister Plasterk in Nederland al regelmatig afgeschilderd als minister van lege dozen: zijn ministerie is deels uitgekleed en zijn ambitieuze plannen uit het regeerakkoord zijn allemaal mislukt. Blijft over Koninkrijksrelaties. Daar kan hij nog iets laten zien. Aruba is het kind van de rekening, zo lijkt het.

Het Statuut, waarmee ik dit verhaal begon, is in Nederlandse ogen nog steeds een onding. Maar voor de eilanden is het de basis waarop zij zich prettig voelen in het Koninkrijk. Daarin is hun autonomie verankerd. Nederland heeft weinig mogelijkheden de Caribische partners iets op te leggen. Alleen als ze het heel bont maken kan Nederland ingrijpen.

Vrije interpretatie
Voor Nederland zijn daarom die consensus Rijkswetten belangrijk. Die bieden wat meer instrumenten om de overzeese vrienden te vertellen wat ze moeten doen door middel van een aanwijzing. Minister Plasterk zou graag zien dat dit ook voor Aruba geldt. Omdat dit niet zo is, heeft hij een wel heel vrije interpretatie bedacht van het Statuut (artikel 43: het Koninkrijk waarborgt de deugdelijkheid van bestuur) en het Reglement voor de Gouverneur van Aruba (artikel 21: De gouverneur tekent niet als een wet in strijd is met de belangen van het Koninkrijk).

Een slechte Arubaanse begroting schaadt dus de belangen van het Koninkrijk. Let wel: de reglementen voor de gouverneurs van Curaçao en Sint Maarten zijn hetzelfde, dus ook daar kan dit gebeuren. Op die manier kan de Rijksministerraad (RMR) wel erg veel invloed gaan uitoefenen op de gang van zaken in de ‘autonome’ landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Want alle landen zijn wel vertegenwoordigd in de RMR, het is getalsmatig nog altijd Nederland dat bepaalt. Je kunt erover twisten of dat een slechte zaak is, maar het is zeker niet in de geest van het Statuut en de reglementen voor de gouverneurs.

Wat het nog erger maakt is de manier van optreden van Plasterk. Een week nadat hij een akkoord sloot over een onderzoek naar de begroting van Aruba grijpt hij alsnog in. Hij maakt misbruik van de positie van de gouverneur door hem een aanwijzing te geven. Of je het ook zo noemt of niet, dat is puur semantiek, een woordenspel. Volgens een woordvoerder van Plasterk hield Aruba zich niet aan het akkoord. Dat zal dan wel, het heeft er alle schijn van dat Plasterk gewoon wil laten zien dat hij wel degelijk daadkrachtig kan optreden.

Hongerstaking
Overigens is een hongerstaking van de premier ook niet de juiste reactie. Natuurlijk is Eman boos, maar de grote redenaar zal toch wel in staat zijn een goed gesprek te organiseren? Dit gebaar lijkt alleen bedoeld voor binnenlands gebruik naar de kiezers en de oppositie: kijk eens hoe boos ik ben.

De conclusie van dit alles is dat er hard gewerkt wordt aan het opblazen van het Koninkrijk. Plasterk legt de bom, Eman laat hem ontploffen. Misschien dat de Raad van State nog de rol kan spelen van Explosieven Opruimingsdienst. Maar de schade zal groot zijn, of de bom nu ontploft of niet.

Koninkrijksrelaties bananenschil voor Plasterk?

PlasterkMinister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is ternauwernood staande gebleven in de afluisteraffaire. Politiek verslagever Ron Fresen zei in het NOS Journaal, terwijl het debat nog gaande was, dat de minister het mogelijk zou overleven omdat hij niet eerder fouten had gemaakt. Daar kunnen we een paar interessante conclusies uit trekken, zoals dat voor de NOS en politiek Den Haag Koninkrijksrelaties kennelijk niet meetelt.

Fresen verwees met zijn opmerking onder andere naar Frans Weekers, die kort daarvoor was afgetreden als staatssecretaris van Financiën. Weekers had al eerder problemen met de Tweede Kamer en bovendien stuntelde hij zich door het uiteindelijke fatale debat heen.

Gedoogoppositie
Plasterk profiteerde daarvan, want de coalitie van VVD en PvdA kon zich geen nieuw slachtoffer in het kabinet veroorloven. Dan zou bijvoorbeeld de zo broodnodige steun van wat inmiddels de gedoogoppositie heet (D66, ChristenUnie en SGP) wel eens in gevaar kunnen komen. Want wie steunt graag een kabinet dat bezig is uit elkaar te vallen?

Daarnaast is Plasterk in tegenstelling tot Weekers een goed debater. Zijn optreden wekt geen irritatie bij de Tweede Kamer. Als hij maar diep genoeg door het stof zou gaan, zou het debat kunnen overleven, aldus Fresen. Want het was dus voor hem de eerste keer.

Achtergehouden
En daar zit hem de kneep. Het was voor Plasterk namelijk niet zijn eerste fout. Het Antilliaans Dagblad onthulde een paar dagen voor het ‘afluisterdebat’ dat de minister een zeer kritisch rapport over zijn beleid op de BES-eilanden had achtergehouden. En de aanbevelingen in dat rapport heeft hij terzijde geschoven. Zo bleef Rijksvertegenwoordiger Wilbert Stolte aan, terwijl in het rapport wordt aangedrongen op zijn vertrek.

Minister Plasterk kent het rapport al sinds november, maar stuurde het pas na publicatie in het Antilliaans Dagblad naar de Kamer. Dat lijkt toch verdacht veel op de ‘politieke doodzonde’ die de oppositie in de Tweede Kamer hem verweet in het afluisterschandaal. De minister onthield de Kamer de juiste informatie tot hij er niet meer onderuit kon vanwege andere publiciteit, in dit geval een rechtszaak. Zijn argument dat het BES-rapport nog niet was doorgestuurd omdat er een vervolg komt klinkt wat flauw.

Waarom heeft de Tweede Kamer genegeerd dat de minister twee keer in de fout is gegaan? Daarmee zou de oppositie met de motie van wantrouwen veel sterker hebben gestaan. Waarschijnlijk is dit niet gebeurd omdat de Kamerleden Koninkrijksrelaties niet op het netvlies hebben. Nu Plasterk het debat heeft overleefd komt de kritiek vanwege het BES-rapport pas los. D66 heeft alsnog  vragen gesteld.

Bananenschil
Het is afwachten of minister Plasterk alsnog onderuit gaat over de bananenschil Koninkrijksrelaties, maar veel kans daarop is er niet. Dit onderdeel van zijn portefeuille leeft gewoon niet in politiek Nederland. En dat is ook voor de BES-eilanden (en ook voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten) een trieste conclusie. Ze zijn niet belangrijk genoeg om serieus genomen te worden en dat betekent dat ze ook in de toekomst weinig van Den Haag mogen verwachten.

Ondanks warmte koning is toekomst Koninkrijk in gevaar

Koninklijk bezoek Sint MaartenTerwijl koning Willem-Alexander opnieuw laat blijken gehecht te zijn aan de Caribische delen van het Koninkrijk doen politici ogenschijnlijk hun best goede verhoudingen onmogelijk te maken. In Nederland en op zeker vier van de zes eilanden lijkt er weinig zicht op politieke rust. En daarmee komt de toekomst van het Koninkrijk zoals het nu is in gevaar.

Laten we beginnen met het goede nieuws. Veel media signaleerden bij het bezoek van de koning aan Sint Maarten dat Willem-Alexander een duidelijke andere toon aansloeg dan premier Rutte eerder dit jaar. De vorst verwacht geen telefoontjes voor onafhankelijkheid, maar een langdurige vruchtbare samenwerking. En op Bonaire kwam hij zijn belofte na om opnieuw in gesprek te gaan met ontevreden burgers.

Rust
Nog meer goed nieuws op Saba en Aruba. Daar lijkt alles rustig, al moet daarbij worden aangetekend dat de Arubaanse regering-Eman dan wel snel de financiële situatie onder controle moet krijgen. Want als de tekorten oplopen dan zal het op een gegeven moment toch gedaan zijn met de rust. Op Saba zijn er ook klachten over prijsstijgingen sinds 10-10-10, maar erg ontevreden met de aansluiting bij Nederland lijkt men daar niet te zijn.

Dan de problemen. Tijdens het koninklijk bezoek is het feest op Sint Eustatius, maar de problemen zijn groot. Om maar wat te noemen: er is relatief veel armoede en het onderwijs heeft een behoorlijke kwaliteitsimpuls nodig. Het is onwaarschijnlijk dat Den Haag dit op gaat lossen en de politiek op Statia is zo gefragmenteerd, dat er nauwelijks sprake is van een stabiel bestuur. Dat belooft weinig goeds voor de toekomst.

Onafhankelijk?
De problemen op Sint Maarten werden tijdens het koninklijk bezoek nog eens breed uitgemeten door de (Nederlandse) media. Koning Willem-Alexander benadrukte dan wel de vooruitgang, de verhoudingen met Nederland zijn op dit moment gewoon slecht. De invloed van corruptie op de samenleving en de politiek is groot, zo is afgelopen jaar weer eens gebleken. Of goedwillende politici die schade kunnen repareren is de vraag. In Nederland neemt het aantal politici dat wel van het eiland af zou willen toe en op Sint Maarten zelf hebben veel mensen de buik ook vol van Nederland. Dus toch richting onafhankelijkheid? Het zou waarschijnlijk een ramp zijn voor het eiland.

Dat laatste geldt natuurlijk voor alle eilanden. Zonder de paraplu van het Koninkrijk zullen de economie en de welvaart een duikvlucht nemen. Koning Willem-Alexander mag dan oor hebben voor ontevreden inwoners van Bonaire, hij kan niks voor ze doen. Hun eigen politici zijn ook van een twijfelachtig niveau; ze vechten meer tegen elkaar dan voor hun eiland. Vanuit Den Haag komt ook al weinig goed nieuws. Minister Plasterk van Koninkrijksrelaties mag dan trots melden dat er zoveel vooruitgang is geboekt sinds 10-10-10, de boodschappen worden er niet goedkoper van. En zelfs het onderwijs – waar de minister graag over zegt dat het zoveel beter is geworden – protesteerde tijdens het koninklijk bezoek, omdat het volgend jaar onvoldoende geld heeft om de kwaliteit te handhaven.

Schone schijn
En dan Curaçao. Sinds het vertrek van het kabinet-Schotte vindt Nederland dat het veel beter gaat. Maar dat is schone schijn. Dat was misschien zo tijdens de interim-kabinetten van Betrian en Hodge, met Ivar Asjes aan het roer steken zoetjesaan de problemen weer de kop op. De gevolmachtigde minister lijkt met haar cv geknoeid te hebben en wordt beschuldigd van vriendjespolitiek. De minister van Justitie ligt onder vuur, de minister van Onderwijs is al vertrokken zonder dat er een opvolger is en binnen de coalitie zijn de eerste spanningen al naar buiten gekomen. Bovendien speelt Schotte nog steeds een rol, nu zelfs op twee fronten met zijn partij en een hervormingsbeweging.

Daar komt nog bij dat de huidige premier twee jaar geleden als Statenvoorzitter met duidelijk kenbaar gemaakte tegenzin koningin Beatrix op Curaçao ontving. Zijn partij streeft naar onafhankelijkheid, ook al was de vermoorde partijleider Helmin Wiels realistisch genoeg om daar geen termijn bij te noemen. De vraag is of Asjes inmiddels van menig veranderd is en echt graag premier is onder deze koning.

Uit elkaar
Binnenkort worden de staatkundige verhoudingen in het Koninkrijk geëvalueerd. Het is de vraag hoe dat vorm gaat krijgen en wat het resultaat zal zijn. Weer nieuwe veranderingen? Dat kan bijna niet. Toch zal er iets gedaan moeten worden om bijvoorbeeld de bevolking van Bonaire tegemoet te komen. Een aanzienlijk deel van de bevolking wil een nieuw referendum. Wat zullen dan de vragen zijn? Hoe dan ook zal het blijven rommelen in het Koninkrijk. Het gevaar dreigt dat het op een gegeven moment toch uit elkaar valt. Met alle gevolgen van dien, vooral voor die zes Caribische eilanden die deze dagen de koning zo warm hebben ontvangen.

Aanwijzing stok om Sint Maarten mee te slaan

De regering van Sint Maarten is hevig verontwaardigd door de aanwijzing vanuit Den Haag voor een onderzoek naar de integriteit van het bestuur. Begrijpelijk, want die formulering is natuurlijk een eufemisme voor de verdenking van corruptie. Hoewel Sint Maarten het er zelf naar heeft gemaakt, lijkt de aanwijzing toch een stok die door Nederland is gezocht om Sint Maarten mee te slaan. Een besluit met risico’s voor de verhoudingen in het Koninkrijk.

Curaçao kreeg eerder een aanwijzing vanwege het financiële wanbeleid door de regering van premier Gerrit Schotte. Dat heeft gewerkt, want het gaat inmiddels een stuk beter. Al heeft dat misschien meer te maken met het feit dat het kabinet-Schotte viel en zijn MFK naar de oppositiebanken werd verwezen.

Toch lijkt het instrument van een aanwijzing Den Haag goed bevallen. Ook op Sint Maarten was er kritiek van de financiële toezichthouder Cft en dreigde een aanwijzing. Maar de regering van premier Sarah Wescot-Williams kreeg de begroting net op tijd klaar om zo’n aanwijzing te ontlopen. In de volgende vergadering van de Rijksministerraad, eind september, kwam het verrassende besluit om het eiland toch een aanwijzing te geven, maar nu dus voor een onderzoek naar het bestuur.

Maffia
Aan de kwaliteit en integriteit van het bestuur op Sint Maarten wordt al sinds jaar en dag getwijfeld. Er zijn legio rapporten en verhalen in de media te vinden waarin wordt gesproken over maffia-praktijken en corruptie, vaak gerelateerd aan drugs. In de Tweede Kamer is vaak genoeg gevraagd om ingrijpen en altijd werd dat door de regering terzijde geschoven.

Waarom dan nu ineens dit zware middel gebruiken? Dat lijkt overdreven, vooral omdat de regering van Sint Maarten net zelf een onderzoek had aangekondigd door de organisatie Transparency International. Niet alleen de regering in Philipsburg reageerde ontstemd, voorzitter Ronald Bandell van de voortgangscommissie Sint Maarten sprak van een overval. Volgens hem was minister van Justitie Dennis Richardson al goed bezig en wordt die nu voor het hoofd gestoten.

Verdacht
Sint Maarten stelt dat het onderzoek zelfs onwettig is volgens de afspraken in het Koninkrijk. Richardson stelt in Trouw (8 oktober) dat het voorstel van minister Plasterk van Koninkrijksrelaties voor een aanwijzing al lang bekokstoofd was. En daar heeft het alle schijn van. Nogmaals, Sint Maarten heeft het er zelf jarenlang naar gemaakt dat er twijfels zijn over de kwaliteit van het bestuur. Maar het moment dat er wordt ingegrepen is verdacht. Het moet nu maar eens een keer, zal de minister gedacht hebben.

Verschillende partijen wijzen op de lastige positie waarin gouverneur Eugene Holiday door het besluit van Den Haag terecht is gekomen. Hij moet als vertegenwoordiger van de koning opdrachten uit Den Haag uitvoeren en dus het onderzoek gelasten. Maar hij is ook hoofd van de landsregering van Sint Maarten. Het is daarom goed dat Philipsburg naar de Raad van State is gestapt om nog eens goed uit te zoeken of deze aanwijzing door de beugel kan.

Democratisch deficit
Tot slot is het de vraag of minister Plasterk er verstandig aan heeft gedaan deze aanwijzing door te drukken. Niet alleen zijn de verhoudingen met Sint Maarten nu ernstig verstoord, hij loopt ook het risico dat Curaçao wat minder enthousiast wordt over samenwerking. De gevolmachtigde minister van Curaçao heeft tegen het voorstel voor een aanwijzing gestemd. Dat Den Haag toch doordrukt toont maar weer eens aan dat er een ernstige onbalans zit in de verhoudingen in het Koninkrijk, het zogenoemde democratisch deficit. De drie Caribische landen hebben uiteindelijk weinig te zeggen over besluiten die hen aangaan. Over een oplossing daarvoor hoor je sinds 10-10-10 niemand meer.