Tagarchief: politiek

Afscheid van een wespennest

PlasterkMinister Ronald Plasterk van Koninkrijksrelaties, inmiddels al bijna een half jaar demissionair, begint maandag 14 augustus aan zijn afscheidstournee langs de zes Caribische eilanden waarvoor hij de afgelopen bijna vijf jaar de ministeriële verantwoordelijkheid had. Dat wil zeggen: hij was binnen de Nederlandse regering het aanspreekpunt voor zaken die de drie autonome landen Curaçao, Aruba en Sint Maarten betroffen en coördinerend minister voor de bijzondere gemeenten (openbare lichamen) Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES).

‘De ontwikkelingen in de afgelopen jaren en de samenwerking in het Koninkrijk’. Zo omschrijft de voorlichting het thema van het bezoek. Hoe zou de minister daar aan het begin van zijn ambtsperiode over gedacht hebben en hoe kijkt hij daar nu tegenaan? In interviews geeft hij daar altijd politiek correcte antwoorden op, zoals dat hoort voor een minister. Op de eilanden heeft hij zich niet populair gemaakt, de irritaties Plasterk (Nederland) zijn alleen maar gegroeid. Dat wil niet perse zeggen dat hij het slecht heeft gedaan, maar het idee dat ‘de West’ hem maar matig interesseerde heeft hij niet weg kunnen nemen.

Daar staat tegenover dat de eilanden het hem ook niet gemakkelijk hebben gemaakt om zijn sympathie te winnen. De minister heeft veel over zich heen gekregen. Dat hoort erbij voor een politicus, maar de conclusie dat de verhoudingen alleen maar slechter zijn geworden tussen Nederland en het Caribische wespennest baart wel enige zorg.

Wespennest
Want dat het een wespennest is kun je bijna een ‘fact of life’ noemen. Wat dat betreft zit er ook veel herhaling in de geschiedenis. Er worden afspraken gemaakt, waar Nederland zich niet aan houdt of een eigen interpretatie aan geeft. En soms doen ook de eilanden dat, in ieder geval hebben ze vaak onrealistische verwachtingen. Het patroon is ongeveer als volgt: De verhoudingen worden slechter, waarna ze onder een volgende regering, als we geluk hebben, weer verbeteren.

De constatering dat na 2010 de discussies heftiger zijn geworden roept de vraag op of er toen wel verstandige keuzes zijn gemaakt. Maar zoals professor Gert Oostindie vorige week in het Antilliaans Dagblad zei, de vraag of de staatkundige wijziging van 2010 een gelukkige was is niet meer aan de orde. Voorlopig zal die niet weer veranderen, hoe graag sommige politici op sommige eilanden dat ook zouden willen.

Gebrek aan tact
Heeft Plasterk hierin een bepalende rol gespeeld de afgelopen ruim 4,5 jaar? Vermoedelijk zullen de historici over een tijdje oordelen dat hij misschien niet altijd even handig en tactisch heeft geopereerd, maar dat het uiteindelijk niet veel heeft uitgemaakt. Een andere bewindspersoon had in principe vrijwel steeds dezelfde besluiten genomen. Toch zou iemand met meer hart voor of kennis van de eilanden met meer tact hebben geopereerd en de onvermijdelijke problemen gemakkelijker hebben gladgestreken. Bedenk wel dat Nederland zelden zulke bewindslieden op de post Antilliaanse Zaken en later Koninkrijksrelaties heeft gehad en zelfs die kwamen in aanvaring met de overzeese politici.

Hoewel er nog geen opvolger is voor Plasterk – de formatie in Nederland gaat deze week weer door – kunnen we bij zijn afscheidsreis de balans op maken van de stand van zaken op de zes eilanden in de verhouding met Nederland. Die is niet erg positief. Het kleine Saba is de uitzondering op de regel dat er altijd problemen zijn met Nederland. Wie Saba kent, ziet een aangeharkt, schattig eilandje, het zonnetje in huis. En zo is ook de verhouding met Nederland. Saba ligt als een tevreden snorrende kat in de Caribische zon het hoogste punt van het Koninkrijk te zijn. Nederland is blij met Saba en Saba is meestal tevreden met Nederland. Het eiland heeft ook zijn problemen met armoede en hoge prijzen, maar je hoort zelden kritische opmerkingen.

Hongerstaking
Aruba is nummer 2 als we kijken naar het aantal problemen met Nederland. Onder de huidige AVP-regering van Eman is de verhouding met Nederland over het algemeen goed. Er zijn in de periode Plasterk wel een paar ongelukjes geweest. We herinneren ons de hongerstaking van Mike Eman, omdat Nederland financiële eisen stelde en de gouverneur de begroting niet mocht tekenen. En er was het akkefietje rond de gouverneursbenoeming. In beide gevallen trok Eman aan het kortste eind, al zal hij dat zeker nu in verkiezingstijd niet toegeven, maar als de ruzie eenmaal achter de rug is gaan Aruba en Nederland weer samen verder. Als de MEP de verkiezingen wint kan de nieuwe minister van Koninkrijksrelaties een lastiger partner verwachten.

Het is lastig kiezen tussen Sint Maarten en Curaçao voor de derde plaats. Op beide eilanden zijn problemen geweest de afgelopen jaren. Sint Maarten hangt nog altijd een maatregel boven het hoofd in verband met de door Nederland geëiste integriteitskamer, maar die wetgeving lijkt er nu toch te gaan komen. De regering is er niet erg vriendelijk tegenover Nederland, de roep om onafhankelijkheid – hoe irreëel ook – wordt sterker. Ook was er in 2015 de kwestie rond de regeringswisseling en de verkiezingen. De ontbinding van het parlement door het kabinet Gumbs werd niet door de gouverneur bekrachtigd, omdat er al een nieuwe regering was, maar Gumbs weigerde af te treden.

De gouverneur riep rechters te hulp om een constitutionele crisis te bezweren. Plasterk steunde – achter de schermen – gouverneur Eugene Holiday, maar de verkiezingen kwamen er wel, een half jaar later dan eerst gepland. Bovendien speelt op Sint Maarten de populariteit van Theo Heyliger (UP), die van corruptie wordt verdacht. Na een korte periode in de regering is hij tot opluchting van Nederland weer in de oppositie beland. Maar de verhoudingen tussen Sint Maarten en Nederland blijven wankel.

Schotte
Datzelfde kun je zeggen van Curaçao en Nederland. De parallel tussen Heyliger en Gerrit Schotte (MFK) dringt zich op. Plasterk nam het stokje Koninkrijksrelaties over toen het kabinet Schotte net weg was. Maar de inmiddels in hoger beroep veroordeelde politicus blijft de verhoudingen onder spanning zetten. Toen de MFK na de verkiezingen van 2016 – al dan niet via omkoping – het kabinet Koeiman opblies dreigde ook hier een constitutionele crisis over nieuwe verkiezingen. Plasterk greep in om de verkiezingen door te laten gaan. Hij vertrekt door de uitslag daarvan met een Curaçao dat een stuk vriendelijker voor hem is, maar de weerstand tegen Nederland blijft onderhuids door sudderen. Bij de rechtszaken tegen Schotte en centrale bankpresident Emsley Tromp – nota bene felle opponenten van elkaar – wordt steeds naar Nederland gewezen en wordt er geroepen dat het een door Den Haag gestuurd politiek proces is. Kortom, echt gezellig is het niet tussen Willemstad en Den Haag.

Dan de twee grootste rebellen, al zijn het kleine eilanden. Op Bonaire en Sint Eustatius leven behoorlijk anti-Nederlandse sentimenten. In Kralendijk is het Bestuurscollege Den Haag nog vrij goed gezind, maar het eiland staat op de rand van een coalitiewisseling waarbij de nieuwe combinatie wel eens een heel stuk lastiger kan worden voor Nederland. Maar Plasterk hoeft dat waarschijnlijk niet of nauwelijks meer mee te maken. Hij zal deze week nog vriendelijk worden ontvangen, al is er een beweging (NKBB) die Nederland beschuldigt van rekolonisatie, annexatie en zelfs genocide op de Bonairiaanse bevolking. Hoe serieus dat moet worden genomen is lastig in te schatten, voor onafhankelijkheid zal waarschijnlijk erg weinig steun zijn. Maar Nederland krijgt wel van steeds meer problemen de schuld. Soms terecht (armoede wordt slecht aangepakt), maar de positieve ontwikkelingen worden gemakkelijk genegeerd. Een lastige verhouding dus met Nederland, maar op bestuursniveau is de samenwerking nog goed.

In de aanval
Dat is wel anders op Sint Eustatius, waar de coalitie vol in de aanval gaat op Plasterk en Den Haag met Clyde van Putten voorop. Hij heeft de wet (WolBES) al grotendeels ongelding verklaard en scheldt Plasterk via brieven regelmatig de huid vol. Toen de minister maar niet mee reageerde kreeg hij ook dat voor de voeten geworpen. Het is de vraag in hoeverre het streven naar vergaand zelfbestuur door de bevolking gedragen wordt. De onzinnige dreiging met een gang naar de Verenigde Naties is vooral bedoeld voor de achterban van Van Putten. Maar de sfeer tussen Oranjestad en Den Haag is sowieso ijzig te noemen.

Dat is de erfenis die Plasterk deze week nog een keer in ogenschouw neemt. Ongetwijfeld komen er foto’s met een vriendelijk lachende minister naar buiten te midden van even vriendelijk kijkende gespreksgenoten. Ze verhullen de spanningen die er her en der zijn. Niet uit te sluiten valt dat hij aan het einde van de week opgelucht weer in het vliegtuig stapt, omdat hij deze deur nu kan sluiten. De minister laat een lastige portefeuille achter voor zijn opvolger. Die zal heel wat te stellen krijgen met de zes eilanden in de Caribische zee.

Dit artikel is ook verschenen in het Antilliaans Dagblad van 7 augustus 2017

Advertenties

De parabel van het vogelbos

Het is begin oktober 2016. In een enigszins verscholen deel van het bos komt een tiental vogels bij elkaar in een wat bedrukte stemming. ,,Het is verdomme niet gelukt”, zegt vogel Heilig. ,,Wat is er mis gegaan? Heb ik voor niks die extra club Voor Alle Vogels opgericht om de stemmen van de vogels te winnen die jou niet meer vertrouwden”, roept hij tegen vogel Geschoten, de leider van de Boevenclub. ,,We hebben al vier jaar verloren met niks doen, vier jaar niet kunnen graaien. We hadden toch geld om genoeg vogels aan onze kant te krijgen?”

,,Ja, dit is een tegenvaller”, zegt Geschoten. ,,Maar maak je niet druk. Dat zootje ongeregeld van de zogenaamde goede clubs blijft niet lang bij elkaar. We krijgen onze kans nog wel. We hebben vorig jaar al een vogel weggekocht bij de Bosclub en die heeft de Bosraad gehaald zonder dat iemand door had dat ze met ons meedoet. Zo kunnen we er nog wel een paar binnenhalen. Let maar op, we krijgen al snel Bosvrucht, want daar hebben we al afspraken mee gemaakt. Die gaat weg bij de Alternatieve club. Nog even geduld.”

De vogels zijn maar matig tevreden met dit antwoord. ,,Dat duurt te lang, we willen nu de macht hebben”, zegt vogel Pias. ,,We moeten zorgen dat er onrust ontstaat.” Geschoten maant tot rust: ,,Dat duurt niet lang. En we hebben onze advocatenvogels nog. Die zorgen wel dat er angst en chaos ontstaat.” Vogel Constant: ,,Desnoods slaan we er op, dan krijgen we de poppen wel aan het dansen.”

Cadeautje
Het is een paar maanden later en Bosvrucht heeft inderdaad ruzie gemaakt met de Alternatieven en zich aangesloten bij de Boevenclub en consorten. Dan maken de goede clubs een foutje. ,,Wat een cadeau!”, roept Geschoten in de volgende vergadering met zijn volgers. ,,We kunnen nu zeggen dat ze geen meerderheid meer hebben. Ze zijn vergeten nieuwe vogels aan te wijzen voor de Bosraad voor hun clubgenoten gaan regeren. Nu onrust stoken, mannen, nu kunnen we beginnen!”

Pias, die vroeger agent is geweest, maakt zich ongerust. ,,We kunnen niet zomaar de regels van het bos overtreden.” Maar Geschoten wimpelt dat af: ,,Dan buigen we de regels om in onze richting. Geen enkele gewone vogel snapt daar toch iets van. Die geloven ons wel.” En de leider van de Boevenclub heeft nog een nieuwtje: ,,De club van onze oude vriend, wijlen kameraad Wielen, is zwak. We krijgen hun nieuwe leider in de Bosraad, Sein, makkelijk aan onze kant. Kost niet eens veel.”

Tegenvaller
Na een onrustige vergadering van de Bosraad lukt het de goede partijen met steun van de Baas om te overleven. Maar het duurt nog maar een paar weken en de bosregering valt doordat de partij van wijlen kameraad Wielen opstapt. De Boevenclub en Voor Alle Vogels staan klaar om met hun overstapte bondgenoten de macht over te nemen. Maar dan is er een tegenvaller, de oude regering schrijft nieuwe verkiezingen uit. Geschoten haalt de schouders op: ,,Dan winnen we die toch gewoon? Fluitje van een cent.” Daar zijn de anderen nog niet zo zeker van. ,,We moeten dat tegenhouden”, zegt Heilig. ,,Anders gaat het weer mis.” En de overgestapte raadsleden zien de bui al hangen: ,,Dan krijgen we geen stoel meer in de raad en lopen we ons geld mis.”

Geschoten overlegt met zijn advocaten en komt met een plan: ,,Onze advocaten zijn goed in tegenstanders tot vijanden van het bos maken. Als we die strategie kiezen kunnen we misschien toch de macht overnemen. We zeggen dat de Baas van het bos met de vijand in het Grote Bos heult en tegen ons is. En van iedereen die op de regels wijst zeggen we dat hij corrupt is. Wij weten als geen ander hoe dat moet.”

Bos in brand
Nadat de Boevenclub en hun medestanders van de Baas voorlopig de macht mogen overnemen tot de verkiezingen, grijpen ze hun kans. ,,We gaan zeggen dat de verkiezingen illegaal zijn en dat de Kiesorganisatie bij alle verkiezingen fraudeert. Laat een van ons zeggen dat als de verkiezingen doorgaan het bos in brand wordt gestoken. Dan krijgen we de vogels wel aan onze kant. En dat de Baas en het Grote Bos onze vijanden zijn, dat weten jullie al.”

Zo gezegd, zo gedaan. ,,De Baas moet meewerken, anders is ze tegen ons”, zeggen de nieuwe leiders van het bos tegen de vogels. Maar de Baas laat zich niet vertellen wat ze moet doen. ,,Ik heb jullie gezegd dat je alleen de verkiezingen moet organiseren, maar jullie houden je er niet aan. Dat is ondemocratisch. Ik ga naar het Grote Bos om jullie besluit weg te laten gooien.”

Geschoten en zijn makkers hadden daar al op gerekend: ,,Zie je wel, de Baas is tegen ons. We moeten de Baas afschaffen.” En achter de schermen: ,,Democratie? Laat me niet lachen. Wij moeten de macht hebben. Creëer meer onrust, mannen en vrouwen, dan kunnen we deze strijd gemakkelijk winnen. Desnoods hakken we een paar bomen om, dan worden de vogels bang en steunen ze ons.”

Slimme vogels
Maar kijk, een heleboel vogels in het bos hebben er genoeg van. Ze gaan het bos in om de protesteren tegen de Boevenclub. En sommige goede clubs en goede advocaten willen naar de Wijze bank gaan om de wijze vogels te vragen zich uit te spreken voor het doorgaan van de verkiezingen. Dan willen ze nog wel eens zien of Geschoten en zijn kornuiten die kunnen tegenhouden. Uiteindelijk zijn er toch meer slimme vogels dan Geschoten denkt en gaan de verkiezingen gewoon door.

Bovenstaande parabel, hoewel geen feitelijke weergave van gebeurtenissen, zal de goede verstaander van de Curaçaose politiek begrijpen. Excuses tegenover andere lezers.

Politieke benoemingen

Ambtenaren worden in principe voor onbepaalde tijd aangesteld. Dit in tegenstelling tot ministers en Statenleden. Die zijn afhankelijk van verkiezingsuitslagen. Je wordt gekozen in het parlement als je voldoende stemmen haalt, de kiesdeler. Of als je op een kandidatenlijst staat van een populaire partij – of misschien beter gezegd – partijleider. Dan lift je mee op het succes en krijg je als nummer 2 tot en met zoveel een Statenzetel als het ware in de schoot geworpen. Toch wordt de zetel die je krijgt jouw ‘eigendom’. Je mag hem houden als je later vindt dat je je toch niet zo thuis voelt bij die partij. Zie de onafhankelijke Statenleden die we hebben.

Na die verkiezingen wordt er meestal een coalitie gevormd en als jouw partij daar bij hoort maak je kans op een ministerschap, al worden die vaak buiten de kandidatenlijst gezocht. Ben je eenmaal zover dan zit je op het pluche, zoals dat heet. En dat schijnt heel lekker te zitten, want veel politici hechten daar zeer aan en verloochenen verkiezingsbeloftes of zelfs principes om maar te kunnen blijven zitten.

Ze maken zich er niet populair door, politici worden volgens elk onderzoek totaal niet vertrouwd. En toch gaan we met zijn allen straks weer naar de stembus, tenminste de opkomst is toch eigenlijk altijd wel boven de 50 procent. Hoe zou dat komen? Net zoals dat journalisten erg laag staan op de lijst van mensen die we vertrouwen, maar dat we toch elke dag weer de krant lezen en naar de radio en tv luisteren en kijken. Er is toch behoefte aan nieuws en kennelijk ook aan een volksvertegenwoordiging.

Het lijkt nu misschien alsof ik pleit voor een nieuw systeem. Bijvoorbeeld vanwege de zogenoemde zetelroof of het falende coalitiesysteem. Maar dat doe ik niet en ik ga het ook niet over de verkiezingen hebben, daarvoor hebben we nog een paar maanden de tijd.

Presidentieel
Er zit me iets anders dwars. In sommige landen, zoals de VS en Frankrijk, is er een presidentieel systeem. De gekozen president kiest zelf zijn kabinet en neemt zijn eigen topambtenaren mee. Als je daar ambtenaar bent ben je, zeker aan de top, een verlengstuk van de president en zijn regering. Je vertrekt ook weer als de president aftreedt. In de VS gaat dat heel ver. Zelfs de inrichting van het Witte Huis, zoals de tapijten en meubels in The Oval Office, vertrekken samen met de president. Zoek het maar eens op: er bestaan zelfs ranglijsten met mooiste en lelijkste inrichtingen van de belangrijkste kamer van het Witte Huis. President Reagan scoort hoog en Carter had een lelijk tapijt, weet ik nu.

Goed, terug naar de ambtenaren. Bij ons hebben ambtenaren gewoon een baan, onafhankelijk van wie er regeert en onafhankelijk van hun politieke kleur. Ook in de top en al helemaal de directies van overheids-nv’s, want die staan los van de regering. Maar daar zit iets mis.

Overheids-nv’s
Binnenkort verschijnt het rapport van de zogenoemde civiele enquête naar de overheids-nv’s in de energieketen: Aqualectra, Curoil, RdK. Dan zal blijken hoe het er echt aan toe gaat. Of ging. Dat was in de tijd van het kabinet Schotte, waarover al veel slechte dingen naar buiten zijn gekomen. In die tijd werden ambtenaren en nv-directies opzij geschoven om politieke vriendjes te benoemen. Rechter Hans Willems zal daar later deze maand veel wijze en goed afgewogen woorden over het management bij deze bedrijven zeggen. Het zal moeten blijken of hij het zal hebben over mensen opzij schuiven, maar kwam het in Jip-en-Janneke taal wel op neer.

Het bekendste voorbeeld van politiek gemarchandeer is Edsel Gumbs. Het hoofd van de Veiligheidsdienst moest wijken om te voorkomen dat de kabinetsleden van het kabinet Schotte behoorlijk zouden worden gescreend. Daar zijn intussen al rapporten over verschenen en rechtszaken gevoerd die dit ondubbelzinnig aantonen.

Transparantie
Schotte is weg, althans uit de regering, en dus is alles weer goed. Maar niets is minder waar. Onlangs werd Raoul Henriquez, de secretaris van de Raad van Ministers, net zo gemakkelijk opzij geschoven omdat hij uit de gratie viel bij op zijn minst een deel van het kabinet. Ook hij won de rechtszaak en ook hem werd, geheel volgens het Schotte-scenario met Gumbs, daarna wegens een nieuw verzonnen reden alsnog de toegang geweigerd. Ook in deze coalitie kan dat blijkbaar. PAIS en PAR, grote criticasters van Schotte en voorvechters van transparantie en rechtvaardigheid, hoor ik er niet over. Net zoals ze geen voet bij stuk hielden over de Gevolmachtigde minister, de kennelijk almachtige Marvelyne Wiels.

Dit zijn de bekendste gevallen, maar we zijn er intussen een heleboel alweer vergeten of weten er niet eens van. Secretarissen-generaal die op non-actief zijn gezet en nog steeds thuis zitten, andere topambtenaren die bij een minister uit de gratie zijn geraakt en thuis zitten of ergens in een hoekje op kantoor zitten te hopen op een volgende minister die er anders over denkt.

Politieke wind
Natuurlijk, er zijn ook gevallen van terecht ontslagen ambtenaren. Maar veel topambtenaren zijn afhankelijk van de politieke wind. En dat past niet bij ons systeem. Of we moeten dat systeem veranderen. Ik ben geen voorstander van voorstellen als Reforma van MFK of een vriendelijke dictator van enkele juristen, zoals die de laatste jaren zijn voorbij gekomen.

Laten we het maar bij ons systeem houden zonder hele of halve dictators, maar dan moet het spel wel eerlijk gespeeld worden. Anders vertrouwt niemand nog een politicus, durft niemand meer ambtenaar te worden en wordt het steeds stiller bij de stembus.

Deze post is uitgezonden als column in het programma Wat een week! op Paradise FM.

 

Dieper in de put

Het parlement van Sint Maarten

Het parlement van Sint Maarten

Op Sint Maarten staan twee partijen tegenover elkaar zonder een millimeter te willen toegeven. Tussen hen in staat een gouverneur die geen partij mag kiezen. Een aantal staatsrechtgeleerden hebben hem beticht van weigering om zijn plicht te doen en het overschrijden van zijn bevoegdheden. Maar misschien is hij wel de enige wijze man van Sint Maarten. Drie rechters komen in een advies tot een opmerkelijk eenvoudige conclusie, maar het lijkt niet te helpen. Sint Maarten zakt steeds dieper in de put.

In het kort de achtergrond. Het kabinet van pemier Marcel Gumbs kreeg op 30 september een motie van wantrouwen aan de broek. Dan moet je opstappen, zegt de Staatsregeling. Daarover is iedereen het eens en een nieuw kabinet stond al in de steigers. Maar Gumbs en zijn ministers bedachten een list en besloten de Staten te ontbinden. Dat mag en de gouverneur moet dat besluit tekenen, zodat het kabinet kan blijven zitten tot de verkiezingen zijn geweest. Dacht Gumbs. Gouverneur Eugene Holiday was daar nog niet zo zeker van en tekende (nog) niet. De constitutionele crisis was geboren.

Verschillende staatsrechtgeleerden gaven, gevraagd en ongevraagd, hun mening. De meesten vonden dat Holiday gewoon moest tekenen voor ontbinding van de Staten. Zover bekend vond alleen Ernst Hirsch Ballin dat het kabinet Gumbs zijn ontslag moet aanbieden en plaats moet maken voor een nieuw kabinet, omdat het parlement nu eenmaal het hoogste orgaan is in de democratie.

Rechters
Gouverneur Holiday stuurde het ontbindingsbesluit terug naar Gumbs voor een nadere toelichting. Hij kreeg het pas vorige week terug. Of er aanpassingen zijn aangebracht is niet bekend. De gouverneur besloot in een poging om de patstelling te doorbreken de mening te vragen van drie rechters over de juridische interpretatie van de cruciale artikelen 33, 40 en 59 van de Staatsregeling. En niet de minste rechters: twee leden van zijn eigen Constitutionele Hof (onder wie de president) en de president van het Gemeenschappelijk Hof.

De conclusie van de rechters, in een uitvoerig advies, is eigenlijk van een ontwapenende eenvoud. Iedereen het had kunnen bedenken: handel in de volgorde van de gebeurtenissen. In essentie hebben beide partijen gelijk: na een motie van wantrouwen moet je als minister je ontslag aanbieden en een kabinet kan de Staten altijd ontbinden. De gouverneur kan er niet onderuit het ontbindingsbesluit te tekenen, tenzij het in strijd is met de Staatsregeling. Daarna volgt een laatste opmerking van het panel van rechters: ,,Daarbij geldt echter wel als voorwaarde dat het kabinet in overeenstemming handelt met de Staatsregeling en na aanvaarding van een motie van wantrouwen zonder uitstel zijn ontslag indient.”

Stap terug
De zaak is dus eigenlijk simpel. Het kabinet Gumbs moet zijn ontslag indienen en kan vervolgens als demissionair kabinet alsnog de Staten ontbinden en verkiezingen uitschrijven. Beide partijen doen een stap terug, schrijven de rechters in hun advies. Dat is ook waarop gouverneur Holiday nu heeft aangedrongen. Tevergeefs.

Het is een raadsel waarom Gumbs zo halsstarrig vasthoudt aan de omgekeerde volgorde. Dat hij boos is op het parlement is begrijpelijk, want een kabinet naar huis sturen terwijl de premier in het buitenland is, is niet chique. Maar het is nu eenmaal mogelijk. Het leven van zijn kabinet kan hij hooguit drie maanden rekken en de Staten kunnen hem na het ontbindingsbesluit bovendien alsnog direct naar huis sturen.

De enige wijze man in dit hele spel lijkt toch gouverneur Holiday te zijn, die tenminste heeft geprobeerd de crisis te bezweren. Maar of hij deze knoop nu nog kan ontwarren is de vraag. Draagt hij het ontbindingsbesluit nu alsnog voor vernietiging voor? Het lijkt de enige manier om nog uitvoering te kunnen geven aan het advies van het panel van rechters. Als de patstelling voortduurt kan hij op de vingers worden getikt, omdat hij een voorliggend Landsbesluit niet tekent.

Ingrijpen
De politici van Sint Maarten gooien wat er nog resteert van de reputatie van hun land definitief te grabbel. De Staten sturen een kabinet naar huis terwijl er geen enkele minister aanwezig is om te reageren op de motie van wantrouwen. Bovendien blijkt er al lang in de achterkamertjes een nieuw kabinet op poten zijn gezet, inclusief portefeuilleverdeling. Het zittende kabinet Gumbs zit op het pluche geplakt en maakt de situatie alleen maar erger. Ondertussen lijkt het erop dat de criminaliteit het eiland steeds meer in zijn grip krijgt. In Den Haag zal er weinig begrip over blijven voor Sint Maarten, al helemaal niet als uiteindelijk de Koninkrijksregering deze crisis zal moeten oplossen door in te grijpen. Want als er ooit sprake is geweest van onbehoorlijk bestuur dan is dat wel in deze crisis.

Frisse start voor parlementariërs

Het jaar 2014 is fris begonnen op de Caribische eilanden. Curaçao noteerde zelfs een record-lage temperatuur van minder dan 20 graden. Het lijkt alsof dit de parlementariërs van het Koninkrijk goed heeft gedaan. Want op het periodieke overleg (IPKO) leek er nauwelijks een vuiltje aan de lucht.

Dat is opmerkelijk omdat er toch in 2013 aardig wat fricties waren. Sint Maarten kreeg in navolging van Curaçao een aanwijzing van ‘het Koninkrijk’ (lees: Nederland). Op de eilanden was men ontstemd over de ‘Bosman-wet’ – die natuurlijk nog lang geen wet is – over een beperkte toelating van rijksgenoten in Nederland. En op Bonaire heerste een bestuurlijke chaos. Om maar een paar dingen te noemen.

Genoeg stof om elkaar over in de haren te vliegen. Maar dat gebeurde niet. Natuurlijk zijn de tijden dat Hero Brinkman (destijds PVV) bewust het overleg opblies voorbij. En voor die ruzie-achtige periode waren de ontmoetingen meestal vooral een vriendelijk samenzijn van parlementsleden. Volgens velen waren het zelfs snoepreisjes. Toch zal menigeen meer vuurwerk verwacht hebben dit jaar.

Laveren
Misschien heeft de Nederlandse delegatieleider Jeroen Recourt (PvdA-Tweede Kamerlid en ex-rechter op Aruba) vooraf eens goed met zijn collega’s gesproken over de benadering van de overzeese collega’s. Hoe dan ook, er werd handig door de heikele onderwerpen heen gelaveerd. Niet er omheen, maar er doorheen, want ze kwamen wel degelijk ter tafel.

Over de plannen van Bosman (VVD) werd gezegd dat men zich heeft geconcentreerd op de achterliggende gedachte: het helpen van jongeren die dreigen te ontsporen. De strenge Bosman zelf zei op Saba dat de Eilandsraad meer de ruimte moet krijgen en dat Nederland een stapje terug moet doen. Al toonde hij zich op Bonaire weer een ware VVD’er door te zeggen dat de inwoners harder moeten werken om de hoge prijzen te kunnen betalen.

Kans
Ook andere moeilijke onderwerpen zijn besproken: racisme, integriteit, de financiën, ga het hele rijtje maar af. Toch hebben de parlementariërs nergens ruzie over gekregen, althans niet in het openbaar. Dat is positief, al valt te hopen dat ze wel degelijk kritisch naar elkaar zijn geweest. Zo’n prettige ontmoeting garandeert natuurlijk niet dat het dit jaar goed zal komen met het Koninkrijk. Delegatielid Ronald van Raak (SP) zei tegen Caribisch Netwerk hierover pessimistisch te zijn. En misschien heeft hij wel gelijk. Maar met een positieve start van het jaar is in ieder geval de kans gecreëerd dat 2014 een beter jaar wordt dan 2013.

Op zoek naar licht in de duisternis

Onlangs publiceerde de Universiteit van Aruba een onderzoek waaruit bleek dat er maar weinig vertrouwen is in lokale politici en instanties. Bent u verbaasd over de uitkomst van het onderzoek? Waarschijnlijk niet. En helaas moeten we constateren dat het er in de andere delen van het Koninkrijk net zo slecht voor staat met het vertrouwen in de politiek.

Het meest opmerkelijke resultaat van dat onderzoek was misschien wel dat de rivaliteit tussen Aruba en Curaçao zich vertaalt in wantrouwen. De Curaçaose buren worden door de Arubanen nog het minst vertrouwd van alle mensen. Zelfs Nederlanders doen het nog beter. Omgekeerd zou je waarschijnlijk hetzelfde resultaat krijgen. Terwijl buren elkaar over het algemeen juist eerder vertrouwen dan mensen van verder weg. Waarschijnlijk zijn er te veel burenruzies geweest tussen Aruba en Curaçao.

Idealen
Maar dat terzijde. Het vertrouwen in instanties, en vooral in politici, daalt overal. Je zou je haast afvragen of het nog lager kan. De reden is niet moeilijk te raden. Veel mensen zien steeds meer bewijzen voor het alom heersende beeld van de politicus die alleen aan zichzelf denkt. Welke politicus verdedigt nog echte idealen? Het zijn er maar weinig en regelmatig verwateren de idealen zodra iemand regeringsverantwoordelijkheid krijgt of zelfs al eerder, als het parlement wordt betreden. Coalitieafspraken zijn meestal fataal voor de idealen.

Het aantal corruptiezaken waarbij politici betrokken zijn groeit. De spreekwoordelijke koelkast die tijdens de verkiezingscampagne aan kiezers wordt beloofd is al heel oud, maar nog tamelijk onschuldig. Erger is de verborgen corruptie. Het is moeilijk om dat te bewijzen, maar soms lukt het. In Nederland werd onlangs een voormalig provinciebestuurder veroordeeld voor de schimmige spelletjes die hij had gespeeld als politicus. En hij was niet de enige, zo is intussen wel duidelijk. Het maakt het voor Nederland trouwens ook steeds lastiger om met de vinger richting Caribisch gebied te wijzen als er daar weer eens wat aan de hand is.

Duistere zaken
Dat er in de Caribische delen van het Koninkrijk op dit gebied wat aan de hand is hoeft geen betoog. Ook Curaçao kent inmiddels enkele veroordeelde politici, zoals Anthony Godett. Dat ex-premier Gerrit Schotte nu verdacht wordt van duistere zaken was voor veel mensen al bijna een publiek geheim. Op Sint Maarten is het niet anders met een zelfs op video vastgelegde verdachte transactie waarbij een politicus betrokken was. Op Bonaire loopt een rechtszaak tegen politici en wordt gezaghebber Emerencia zo goed als weggepest. Volgens velen omdat zij nou juist de enige eerlijke bestuurder was. En als ik de andere eilanden niet noem is dat niet omdat het daar zo goed gaat.

Ook de lokale media kregen er van langs in het Arubaanse onderzoek. Dat was evenmin een verrassing. Uit het onderzoek van Transparency International over Curaçao kwam ook al naar voren dat de media gebrekkig functioneren. In een democratie spelen media een belangrijke rol. Maar voor bijvoorbeeld gedegen onderzoeksjournalistiek is gewoon geen geld op de eilanden. We kunnen alleen maar hopen op die paar journalisten die hun nek uit durven steken. In Nederland is het op dat gebied beter, maar ook daar zit de journalistiek in de verdrukking.

Lichtpuntjes
Kortom, het staat er slecht voor met de democratie in het Koninkrijk. Het vertrouwen is weg en er heerst een beeld van politieke zakkenvullers met weinig oog voor het landsbelang en de eigen bevolking. Helaas heeft tot nu toe niemand een beter systeem bedacht om een land te besturen. Een sombere constatering aan het eind van 2013, de tijd van de lichtjes. Maar ook in donkere tijden zijn er altijd wel lichtpuntjes. Misschien dat die in 2014 de negatieve spiraal doorbreken en een ommekeer teweeg brengen. Ik wens het u toe.

Gemenebest: weg met die eilanden

20130707-111046.jpgHet is bepaald geen nieuw idee om een Gemenebest te vormen tussen Nederland en de Antilliaanse eilanden. Al twintig jaar geleden werd er over gesproken, toen een vergeefse poging werd gedaan om een nieuwe structuur te bedenken voor de verhoudingen in het Koninkrijk. Toch is het plan dat VVD en SP afgelopen week presenteerden aandacht waard. Wat willen deze partijen, die vaak lijnrecht tegenover elkaar staan, eigenlijk?

Het is voor het eerst dat de Gemenebestgedachte is uitgewerkt in een min of meer concreet voorstel. Toen begin jaren ’90 het kabinet-Lubbers met de Antilliaanse en Arubaanse regeringen in gesprek ging over een nieuwe staatkundige toekomst kwam minister Hirsch Ballin van Antilliaanse en Arubaanse zaken met het idee om de Antillen te splitsen in een Bovenwinds en Benedenwinds land.

Binnen dat kader kwam ook het idee op voor een unie tussen Curaçao en Bonaire. En ook het idee van een Gemenebest zong toen rond. Zover ik me herinner had dat idee vooral op Bonaire enige aanhang, maar erg serieus werd de optie nooit genomen. Het werd in ieder geval niet uitgewerkt. De conferentie van toen mislukte en leeft alleen voort in de herinnering omdat toenmalig minister Suzy Römer een slecht gevallen Nederlands voorstel voor de ogen van de Nederlandse delegatie verscheurde.

Te snel
Sinds die tijd is het idee voor een Gemenebest vaker geopperd, maar ook in de aanloop naar de staatkundige hervorming van 2010 was het nooit een serieuze gedachte. Terwijl we nog steeds bezig zijn de gevolgen van 10-10-10 uit te werken en invulling te geven aan de nieuwe verhoudingen, komen André Bosman (VVD) en Ronald van Raak (SP) met een plan voor een nieuwe reorganisatie in het Koninkrijk. In bedrijven zijn opeenvolgende reorganisaties niet ongewoon, maar in een staat is dat toch opvallend. Zelfs België doet het rustiger aan.

Tegenpolen VVD en SP vinden elkaar in dit nieuwe voorstel, omdat ze allebei het liefst de eilanden zelfstandig laten worden. Ze hebben ieder hun eigen filosofie achter dit plan. Bosman wil het liefst op een fatsoenlijke manier van de eilanden af. Van Raak gelooft echet dat het beter is voor de Antillianen om volledig zelfstandig te worden. Beiden willen van het Statuut af omdat Nederland te veel bemoeienis heeft met de Caribische eilanden, politiek en financieel. Het is dat de PVV nog radicaler denkt, anders zou die partij ook nog wel mee willen doen. De opstellers van het plan rekenen in ieder geval wel alvast op de stemmen van de PVV in het parlement.

Kansloos
Tot op zekere hoogte is het idee van een Gemenebest best sympathiek. Het betekent zelfstandigheid voor de (ei)landen zonder dat Nederland ze helemaal los laat. Maar om zo snel het Koninkrijk weer op de schop te nemen is ongewenst. Laten we eerst in 2015, zoals in 2010 is afgesproken, maar eens kijken hoe het gaat. Gelukkig stelt ook minister Plasterk dat in zijn reactie op het plan. Los daarvan heeft het plan van VVD en SP de schijn tegen; het lijkt er verdacht veel op dat ze eigenlijk alleen maar graag van de eilanden af willen. Dat maakt dit plan voor een Gemenebest bij voorbaat al bijna kansloos.