Tagarchief: Curaçao

Sint Maarten besmet met Curaçaose ziekte

Afgetreden regering van Sint MaartenKabinetten in ons Koninkrijk zitten zelden hun regeerperiode uit. Alleen op Aruba wil dat nog wel eens gebeuren, omdat AVP en MEP beurtelings de verkiezingen winnen. Andere partijen proberen dapper mee te doen, maar meer dan een enkele zetel halen ze zelden. In Nederland weet bijna niemand een kabinet te noemen dat de rit heeft uitgezeten en op Curaçao en Sint Maarten is dat inmiddels niet anders.

Sinds de val van het kabinet-Schotte op Curaçao vorig jaar doet zich een nieuw fenomeen voor. Door blokkades probeert men het leven te rekken. Demissionair premier Schotte sloot zich zelfs even op in het gebouw van de ministerraad en Statenvoorzitter Asjes weigerde Statenvergaderingen uit te schrijven. Het is zorgelijk dat dit voorbeeld onlangs op Sint Maarten navolging kreeg. Toen de regering de meerderheid verloor ontstond er een impasse van doordat parlementsvoorzitter Samuel niet wilde vergaderen. Hij had schijnbaar goed gekeken naar het voorbeeld van Asjes.

Ondemocratisch
Net als op Curaçao stond er op Sint Maarten een nieuwe coalitie klaar om de regeringstaken over te nemen. Maar het verlies van een prominente positie (Statenvoorzitter, premier of minister) lijkt voor sommige politici zo onverteerbaar dat ze naar ondemocratische middelen grijpen. Hopelijk waait deze ziekte snel over, want de politiek op de eilanden heeft al geen beste naam. Bij volgende verkiezingen zou de opkomst wel eens naar ongekende diepten kunnen dalen als de kiezers steeds meer het gevoel krijgen dat het politici alleen maar om de macht te doen is.

Misschien zijn er te veel partijen. Op Curaçao is die klacht al tientallen jaren te horen. Door de versnippering in het kleine parlement (en vroeger de Eilandsraad) is er nauwelijks nog een stabiele regering te vormen. Partijen die eerder lijnrecht tegenover elkaar stonden worden gedwongen samen te werken om maar een meerderheid te krijgen. Fricties worden onvermijdelijk.

Kiesdrempel
Ook in Nederland komt dat voor: VVD en PvdA zijn niet bepaald gelijkgestemde partijen, maar werden door de verkiezingsuitslag tot elkaar veroordeeld. Het is de vraag hoe lang dat goed gaat. Helaas lijken er weinig oplossingen beschikbaar om een stabieler politiek klimaat te scheppen. In Nederland hoor je nog wel eens een kiesdrempel voorstellen, zoals andere landen die hebben, maar echt serieus wordt het niet overwogen.

In de Caribische landen is een kiesdrempel zo goed als onmogelijk. Met een parlement van nauwelijks twintig zetels moet een partij al bijna 5 procent van de stemmen halen voor een zetel. Met hogere drempels maak je het een nieuwe partij wel erg moeilijk om in de Staten te komen.

Claude Wathey
Misschien is mogelijk om hogere eisen te stellen aan nieuwe partijen om deel te kunnen nemen aan verkiezingen. Je zou kunnen streven naar een tweepartijenstelsel, zoals op Aruba in feite de praktijk is. Dat werkt in de VS, waar een derde partij eigenlijk alleen in theorie een kans maakt. En ook daaraan kleven gevaren. Denk maar eens aan het verleden op Sint Maarten toen de DP onder leiding van Claude Wathey de dienst uitmaakte. De oppositie kon geen vuist maken en het eiland heeft zijn maffia-imago aan die tijd te danken. Kortom, er zit in onze democratische traditie weinig anders op dan te leven met politieke versnippering. En dan maar te hopen dat het gezonde verstand bij de politici zegeviert.

Advertenties

Wie is er bang voor Ivar Asjes?

Ivar AsjesHet is sneller gebeurd dan menigeen had verwacht, maar voorspelbaar was het wel. Pueblo Soberano (PS) is na de dood van Helmin Wiels in LPF-achtige toestanden terecht gekomen. De strijd om de opvolging van Wiels als partijleider lijkt beslecht te gaan worden in het voordeel van Ivar Asjes, al zijn verrassingen bepaald nog niet uitgesloten. Zeker is dat de PS een andere partij zal worden en dat een deel zich zal afscheiden, al dan niet gedwongen door Asjes.

Heeft Helmin Wiels een fout gemaakt door Asjes als zijn nummer twee aan te wijzen? Het lijkt er wel op. Asjes heeft net als de vermoorde charismatische leider een grote mond, maar mist het politieke vernuft en zijn ideologische drijfveren. Er kleven smetten aan Asjes, waardoor hij nooit zo populair zal worden als Wiels. Toen het kabinet-Schotte viel blokkeerde Asjes als Statenvoorzitter de vergaderingen van het parlement, zodat hij aan kon blijven. Het tekent het belang dat hij hecht aan het pluche.

Macht
Een nieuwe aanwijzing voor de macht die Asjes nastreeft is de gang van zaken rond de formatie van een nieuw politiek kabinet. Hij diende zijn ontslag in als Statenlid in de verwachting dat hij dan vandaag (3 juni) zou worden beëdigd als nieuwe premier. Nu de waarnemend gouverneur die beëdiging heeft uitgesteld omdat de screening van de ministers nog niet is voltooid, wil Asjes zijn ontslag intrekken.

Populistisch
Waarom is Helmin Wiels eigenlijk in zee gegaan met Asjes? Waarschijnlijk konden de twee elkaar vinden in de manier waarop politiek bedreven werd: populistisch en met veel tamtam. En laten we niet vergeten dat Wiels ook met open ogen in een kabinet is gaan zitten met de MFK van Gerrit Schotte. Pas later drong kennelijk tot hem door dat er een waas van corruptie om Schotte hing; de corruptie die hij wilde bestrijden. Toch blijft het vreemd, want ook Asjes had in die periode al geen brandschoon imago. Misschien dacht Wiels hem in toom te kunnen houden.

Krachtige leider
Demissionair premier Daniel Hodge is in Trouw van maandag (3 juni) openhartig. Hij ziet het somber in voor de politiek van Curaçao: “Er wordt maar weinig in het belang van het land gedacht.” En over zijn beoogde opvolger Asjes: “Curaçao heeft geen leider nodig die macht zoekt. Curaçao heeft een krachtige leider nodig. En Ivar Asjes is geen krachtige leider.” En dat zegt de premier die is aangesteld door Pueblo Soberano, al is hij geen lid van die partij.

Godett
Ondertussen dient zich in de marge een oudgediende aan, die in het gat wil springen dat door Wiels is achtergelaten: Anthony Godett. Hij had afescheid genomen van de politiek; zijn partij FOL was voorbijgestreefd door Pueblo Soberano, dat zich ongeveer op dezelfde groep kiezers richt. Nu Wiels er niet meer is en PS met zichzelf overhoop ligt, ziet Godett ineens weer kansen. Of hij geloofwaardig is kun je je afvragen, maar saai is de Curaçaose politiek nooit.

Nu beste gelegenheid voor excuses slavernij

Slavernijmonument_2009_PatrCrOp 1 juli wordt in Amsterdam officieel gevierd dat 150 jaar geleden de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Keti Koti is onder Surinamers al vele jaren een groot feest; in Suriname is het een belangrijke feestdag. Maar vooral sinds het Slavernijmonument in het Amsterdamse Oosterpark werd onthuld wordt het breder gevierd. Dit jaar is een jubileumjaar en daarom komen koning Willem-Alexander en koningin Máxima naar Amsterdam. Een uitgelezen moment om officieel excuses aan te bieden voor het Nederlandse slavernijverleden.

Het is een onderwerp dat veel losmaakt, vooral bij de nakomelingen van slaven in Suriname en de Antillen. De radicale beweging eist niet alleen excuses, maar ook herstelbetalingen. Tegenstanders van excuses – dat zijn vooral Nederlanders -vinden die overbodig, omdat de slavernij in de tijdgeest moet worden gezien. Iedereen hield in die tijd slaven. En de huidige generatie is niet verantwoordelijk voor wat onze voorouders hebben gedaan, zeggen sommigen.

Dat neemt niet weg dat we inmiddels tot het inzicht zijn gekomen dat de slavernij verkeerd was, en de slavenhandel al helemaal. Maar verder dan een moeizame erkenning van de fouten uit het verleden is het nog steeds niet gekomen. Daarin staat Nederland overigens niet alleen; ook in Groot-Brittannië en de VS werd er lang omheen gedraaid.

Doodgezwegen
Nederland was in 1863 laat met de afschaffing van de slavernij. Daarna werd het onderwerp vrijwel doodgezwegen. In schoolboeken is er nauwelijks aandacht voor. In die opstelling leek wat verandering te komen, maar de bezuinigingswoede maakte ook mooie instellingen als het onderzoeksinstituut NiNsee en het Tropeninstituut tot slachtoffers. Daarmee lijkt dat verleden toch weer in de kelders van de geschiedenis te verdwijnen.

Nederland was lange tijd het land van het opgeheven vingertje. Dat mag de laatste jaren wat minder zijn geworden, het zou koning Willem-Alexander sieren als hij op 1 juli nu eens overduidelijk afstand neemt van deze zwarte bladzijde uit het verleden. Excuses maken dat verleden niet goed, maar het is een belangrijk gebaar naar de mensen die door de slavernij nu (ex-)Rijksgenoten worden genoemd.

Zonder Wiels valt Curaçao terug in oude politiek

Helmin WielsDe moord op Helmin Wiels betekent een klap voor de politiek op Curaçao. Sinds de verkiezingen van oktober 2012 was hij de leider van de grootste partij op het eiland: Pueblo Soberano. Wiels veranderde niet alleen het politieke landschap, ook de manier waarop politiek wordt bedreven. Het wegvallen van Wiels zal gevolgen hebben voor Curaçao en misschien ook voor de verhouding met Nederland. Op het eerste gezicht lijkt het voor Nederland makkelijker te worden, omdat Wiels soms erg anti-Nederlands was. Maar hij durfde wel misstanden aan te kaarten en het gevaar dreigt dat Curaçao nu terugkeert naar de oude politiek.

De moord op Wiels roept onwillekeurig herinneringen op aan de moord in Nederland op Pim Fortuyn. Beiden waren populistische politici die veel kiezers aanspraken. En dan vooral die kiezers die weinig moesten hebben van de heersende politieke moraal. Toch zijn er ook verschillen. De moord op Fortuyn was duidelijk een politieke moord, uitgevoerd door een eenling. Of de moord op Wiels politiek gemotiveerd was moet nog blijken, maar de meeste theorieën gaan op dit moment uit van een criminele achtergrond.

Nationalist
Wiels wordt net als Fortuyn vaak een nationalist genoemd. Dat zag hij zelf anders. In een interview met de NTR (juli 2012) wees hij de term nationalist af: “Ik ben een Curaçaoënaar.” Iedereen die Curaçao een beetje kent weet dat hij daarmee het Papiamentse begrip ‘yu di Kòrsou’ bedoelde. Dat is veel breder dan ‘Curaçaoënaar’. Je bent als ‘kind van Curaçao’ trots op je eiland, al bijna bij voorbaat nationalistisch. Dat zal met de dood van Wiels niet veranderen, want dat gevoel heerst al decennialang op het eiland.

Wiels maakte in de politiek het verschil door in een dagelijks radioprogramma onverbloemd ‘de waarheid’ te zeggen. Hij noemde de dingen bij hun naam en schroomde niet daarbij mensen te beledigen of voor corrupt uit te maken. Politiek van de onderbuik zou je dat kunnen noemen. Wat dat betreft kon hij het prima vinden met oud-PVV Kamerlid Hero Brinkman, die de Curaçaose politici op de kast kreeg door vergelijkbare dingen te zeggen.

Het vertaalde zich in steeds meer stemmen voor Pueblo Soberano bij opeenvolgende verkiezingen. Dat de partij onafhankelijkheid  voor Curaçao nastreeft namen de meeste kiezers op de koop toe. De gemiddelde Curaçaoënaar is nog steeds blij met het Koninkrijk. Dat is trouwens heel iets anders dan blij zijn met Nederland, want politiek Den Haag zien ze in Willemstad vooral als een stelletje bemoeiallen. En van dat laatste sentiment profiteerde Wiels door zich enorm af te zetten tegen Nederlanders.

Slim
Toen Pueblo Soberano in oktober 2012 de grootste partij werd toonde Wiels zich niet alleen een charismatisch, maar ook een slim politicus. Nadat hij twee jaar lang in een coalitie had gezeten met Gerrit Schotte (MFK), met wie hij voortdurend ruzie had, liet hij de MFK als een baksteen vallen toen hij de kans kreeg. Daarbij moet gezegd worden dat hij zich altijd zeer kritisch opstelde tegenover de regering-Schotte. Hij verving keer op keer zijn eigen ministers.

Pueblo Soberano zal nu een nieuwe leider moeten vinden. Zijn partijgenoten bezworen op de avond van de moord zijn werk te zullen voortzetten. Toch dringt zich weer de vergelijking met de LPF van Pim Fortuyn op. Wiels wàs Pueblo Soberano. Gevreesd moet worden dat er geen opvolger is die het charisma van Wiels combineert met zijn gevoel voor de politieke werkelijkheid. De grote stemmentrekker is niet meer, waardoor de neergang onvermijdelijk lijkt. De invloed van Wiels op de politiek op Curaçao zal langzaam afnemen.

Oude politiek
Zolang de daders niet zijn gepakt zal bovendien de vrees blijven bestaan dat de loterijmaffia achter de moord zat. Weinig mensen zullen zo luidkeels de corruptie durven aanklagen. In Nederland zullen veel partijen vooral dat betreuren. De reacties uit Nederland op de dood van Wiels zijn veelzeggend, al zit daar natuurlijk ook een element in van ‘over de doden niets dan goeds’. Met Wiels was men het vaak niet eens, maar zijn invloed had toch een positief effect op de relatie tussen Curaçao en Nederland. Met het door Wiels geformeerde ‘takenkabinet’-Hodge kon Den Haag goed zaken doen. Op het nieuwe politieke kabinet, dat nu geformeerd wordt, heeft Wiels nog invloed gehad. Daarna is het weer aan de oude politiek. Dat perspectief stemt weinig optimistisch.

Dit artikel verscheen op 8 mei ook in dagblad Trouw

Trouw misplaatst positief over slavernij

Tulamonument op Curaçao

Tulamonument op Curaçao

Jammer dat Trouw een podium biedt voor de aloude mare dat het best wel meeviel met de slavernij op Curaçao. Vooral de kop op de voorpagina van De Verdieping van 29 april stuit mij tegen de borst: ‘Curaçao was best goed voor zijn slaven’. Hoe kun je goed zijn door rechteloze mensen te behandelen als voorwerpen?

Vooropgesteld: ik heb veel waardering voor Els Langenfeld en Jeannette van Ditzhuijzen, die zich rond dezelfde tijd als ik op Curaçao vestigden. Zij hebben zich verdiept in de Curaçaose samenleving en hun best gedaan te integreren. Dit in tegenstelling tot veel andere Nederlanders die op Curaçao komen wonen.

Des te meer ben ik teleurgesteld in hun artikel over de slavernij op Curaçao. Het viel allemaal best mee? Van Ditzhuijzen stelt geen kritische vragen en dat is misschien ook niet zo vreemd. Want ze schreef eerder al samen met Langenfeld een artikel met vrijwel dezelfde teneur voor het Historisch Nieuwsblad.

Tula
Als de Curaçaose slaven het relatief zo goed hadden, waarom kwamen Tula en Karpata dan in 1795 in opstand? Niet omdat ze het zo goed hadden, maar omdat ze rechteloos waren en omdat ze werden uitgeknepen. En de manier waarop die opstand is neergeslagen was ook niet bepaald zachtzinnig; de opstandelingen werden geradbraakt, gemarteld en onthoofd. Hun hoofden werden ter afschrikking op straat tentoongesteld.

Toegegeven, de stadsslaven hadden het beter en er waren relatief veel vrijgemaakten op Curaçao. Die hadden het soms beter, maar het was voor de (ex-)eigenaren ook simpelweg goedkoper, want de plantages brachten op het eiland weinig op. En als vrijen moesten de ex-slaven hun eigen kostje scharrelen en konden ze worden ingehuurd wanneer het nodig was. Hun inkomsten waren minimaal. Geen wonder dat de slaven het vergeleken met die groep niet slechter hadden.

Conclusies
Langenfeld heeft hart voor Curaçao. Daarom ben ik ervan overtuigd dat ze het slavernijverleden niet goed wil praten. Maar ik heb de indruk dat er hier wat te gemakkelijk conclusies worden getrokken uit archiefstukken. Ze is overigens niet de eerste en niet de enige; in juni 2012 promoveerde Han Jordaan op archiefonderzoek waarin hij tot dezelfde conclusie komt. Wel opvallend dat het altijd Nederlandse onderzoekers zijn die deze voor het Nederlandse slavernijverleden positieve conclusies trekken.

Het omgekeerde gebeurt ook, laat dat duidelijk zijn. In de voormalige koloniën wordt soms heel radicaal gedacht over de Nederlandse slavernij, waarvoor torenhoge herstelbetalingen worden geëist. Dat mag overdreven zijn, toch hecht ik meer waarde aan een Curaçaose wetenschapper als dr. A.F Paula, die bijna zijn hele leven aan dit onderwerp heeft gewijd en tot minder gunstige conclusies komt dan Langenfeld.

Dit is de volledige versie van het artikel dat op 1 mei iets ingekort werd geplaatst in Trouw.

Grotere kloof in het Koninkrijk


AfbeeldingTwee landen in het Koninkrijk der Nederlanden krijgen vrijwel tegelijkertijd een nieuwe kabinet: Nederland en Curaçao. Dat is niet zonder betekenis, gezien de slechte onderlinge verhoudingen. Het nieuwe Nederlandse kabinet kan zich voorbereiden op veel geruzie in het Koninkrijk, met name met Curaçao.

Hoe de nieuwe regeringscoalitie van Curaçao er ook uit gaat zien, tegenover Nederland en zal die regering zich hard opstellen. Omgekeerd zal Nederland harde bezuinigingen eisen, omdat het vorige kabinet-Schotte de tekorten hoog heeft laten oplopen. Het eiland staat inmiddels onder financieel toezicht. In die situatie heeft de Tweede Kamer nog eens extra olie op het vuur gegooid. Het heeft op zijn minst de indruk gewekt dat het Curaçao liever kwijt dan rijk is.

De verkiezingen van 19 oktober werden gewonnen door Pueblo Soberano, een partij die naar onafhankelijkheid voor Curaçao streeft. Kamerleden reageerden bijna onverholen enthousiast. Een uitspraak als ‘die kunnen ze gisteren krijgen’ hadden we kunnen verwachten van de PVV of de SP. Maar hij kwam vanuit het CDA, een partij die toch altijd heeft beweerd dat er zorgvuldig moet worden omgegaan met de Rijksgenoten in het Caribisch gebied. Ook de PvdA liet verrassend ongenuanceerd weten graag mee te werken aan onafhankelijkheid, net als de VVD.

Ongenuanceerd
De ongenuanceerde uitspraken van Kamerleden, als zou Curaçao met de winst voor Pueblo Soberano en MFK voor onafhankelijkheid hebben gekozen, zijn klinkklare onzin. Want Curaçao heeft niet voor onafhankelijkheid gekozen. Winnaar Pueblo Soberano van Helmin Wiels kreeg nog geen kwart van de stemmen. De MFK van ex-premier Gerrit Schotte sluit onafhankelijkheid niet uit, maar het is geen doelstelling van de partij.

Minister Spies van Koninkrijksrelaties legde in de Tweede Kamer de verkiezingsuitslag later correct uit. De wens van de bevolking voor onafhankelijkheid zal eerst uit een referendum moeten blijken. Het is nog maar de vraag hoeveel stemmers op Wiels dan daadwerkelijk voor onafhankelijkheid zullen kiezen. Een meerderheid lijkt in ieder geval onwaarschijnlijk.

Met een snelle onafhankelijkheid is het eiland bovendien niet gediend. De economie is er veel te zwak voor. Verkiezingswinnaar Wiels mag dan een populist zijn, hij is ook slim genoeg om dat in te zien. Op zijn vroegst over tien jaar is Curaçao klaar voor onafhankelijkheid, liet hij afgelopen week al weten. En het is de vraag of het eiland er ooit klaar voor zal zijn. De Vereniging Bedrijfsleven Curaçao waarschuwde al dat de uitspraken van Nederlandse politici investeerders kunnen afschrikken. Kortom, met onafhankelijkheid in het verschiet zal de Curaçaose economie alleen maar verder achteruit gaan.

Anti-Nederlands
Door de Haagse reacties op de Curaçaose verkiezingsuitslag zullen de anti-Nederlandse sentimenten verder versterkt worden. Dat speelt ook op de andere eilanden. Net als Curaçao heeft Sint Maarten zijn financiële huishouding niet op orde en vroeg of laat zal Nederland ook daar aan de bel trekken. Met Aruba gaat het na het stilleggen van de olieraffinaderij economisch bergafwaarts. Als oppositiepartij MEP daarvan bij de volgende verkiezingen profiteert dan zal de volgende regering ook minder Nederlands gezind zijn.

En dan zijn er nog de BES-eilanden, sinds 2010 bijzondere gemeenten van Nederland. Veel inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en (in mindere mate) Saba, vinden dat ze in de steek worden gelaten door Den Haag. Ze worden achtergesteld bij het Europese deel van Nederland door onder andere slechtere sociale voorzieningen, terwijl er wel extra kosten zijn door wet- en regelgeving die Nederland van pas komt, vindt men. Bij de Nederlandse kabinetsformatie kwam daar nog een gebroken belofte bij. De toegezegde 10 miljoen euro voor natuurbeheer op de BES-eilanden wordt geschrapt, terwijl de plannen voor de besteding van het geld al voor een groot deel klaar liggen.

Weinig sympathie
Het scenario voor een steeds verdere verstoring van de relaties in het Koninkrijk ligt klaar. De reacties in Den Haag op de verkiezingsuitslag op Curaçao en het breken van beloftes zal bij veel bestuurders en inwoners van de eilanden de indruk bevestigen dat ze in Nederland op weinig sympathie hoeven te rekenen. En dat doet de verhoudingen geen goed. Daar kunnen we de schouders over ophalen, maar Nederland heeft al geen beste reputatie als ex-kolonisator. Het lijkt erop dat politiek Den Haag het nooit zal leren

Dit artikel verscheen in verkorte en aangepaste versie ook in Trouw op 31 oktober 2012