Categorie archief: staatkundige structuur

Elkander bijstaan

Vandaag, 15 december, is het Koninkrijksdag. We vieren dat het Statuut 60 jaar bestaat. Koning Willem-Alexander doet dat door het koninkrijksconcert in Amsterdam bij te wonen. Op de Fokkerweg op Curaçao staat een monument, dat in de volksmond autonomiemonument heet. Aan de overkant begint de Rijkseenheidboulevard. Het monument is de afgelopen weken opnieuw in de verf gezet en de wegen eromheen zijn weer netjes gemaakt.

,,Steunend op eigen kracht, doch met de wil elkander bij te staan”, staat er op dat monument. Een uitspraak van koningin Wilhelmina uit de Tweede Wereldoorlog, die gezien wordt als het begin van de Nederlandse dekolonisatie. Op 15 december 1954 werd het Statuut door koningin Juliana ondertekend.

Uitvliegende vogels
Het monument is een nest met zes uitvliegende vogels. De zes eilanden van de toenmalige Nederlandse Antillen. Het symboliseert de dekolonisatie, want de Antillen kregen zelfbestuur en het monument kreeg een symbolische plek, namelijk op een drukke rotonde waar iedereen wel eens gebruik van moest maken. Ruim 30 jaar geleden werd er een nieuwe weg aangelegd, waardoor de rotonde zijn functie verloor. Het monument staat er nu een beetje verloren bij. Je komt er alleen als je toevallig in een van de nabijgelegen kantoren moet zijn. Ook dat is, hoewel ongewild, symbolisch. Het Statuut wordt inmiddels door zo’n beetje iedereen verguisd.

Drie van de zes vogels zijn door moedervogel Nederland onder de vleugels genomen, maar ze voelen zich er niet echt bij horen. De drie andere vogels zijn half uitgevlogen, maar voelen zich juist betutteld, omdat ze steeds te horen krijgen dat ze het niet goed doen. Sinds 2010 volgen de aanwijzingen elkaar op. Zelfs het braafste jongetje van de klas, Aruba, moest er aan geloven. Het gevoel neemt toe dat Nederland liever van het kroost af wil, maar Den Haag kan dat niet alleen beslissen. Dus worden de eilanden maar een beetje gepest tot ze er misschien zelf genoeg van krijgen. ‘Eén telefoontje is genoeg’ is een inmiddels bekende uitspraak van de Nederlandse premier.

Neokoloniaal
Op de eilanden wordt Nederlandse bemoeienis als een juk ervaren, volgens sommigen zelfs als neokoloniaal. Maar is er nog een alternatief voor een van de partijen? Een Gemenebestmodel is onlangs nog besproken in de Tweede Kamer, maar dat lijkt een manier voor de initiatiefnemers om de handen grotendeels van de eilanden af te kunnen trekken. De enige manier voor de eilanden om Den Haag af te schudden is volledige onafhankelijkheid, ooit de bedoeling van dat nest met zes uitvliegende vogels. Die beweging is in ieder geval op Curaçao de laatste jaren sterker geworden, maar een meerderheid is er niet voor. Dat lijkt ook onverstandig, want hoezeer Nederland ook lastig is, het Koninkrijksverband biedt zoveel voordelen dat we op de eilanden het nog altijd beter hebben dan veel andere Caribische landen. En voor ingrijpende veranderingen moet het Statuut worden aangepast. En dat kost vele jaren van praten en masseren, dat hebben we gezien in de aanloop naar de wijzigingen van 2010. Het Statuut is dus, zoals dat vaak wordt gezegd, voor beide zijden van de oceaan een knellend verband.

De conclusie is dat we vandaag met zijn allen Koninkrijksdag vieren ter ere van het 60-jarige Statuut. Een gedrocht misschien, maar we hebben niks beters. Dus glimlachen we vandaag als een heleboel boeren met kiespijn. Cadeautjes vanwege deze verjaardag hoeven we zeker niet te verwachten. Burgers in Nederland zal het, als ze er al iets van meekrijgen, worst wezen. En aan deze kant van de oceaan vieren we het met een korte ceremonie en misschien een dagje op het strand. Maar voor de meeste mensen op Curaçao is het gewoon weer een werkdag.

Bewonderen
Het monument is mooi opgeknapt, de wegen zijn weer netjes geasfalteerd. Maar met de wil om elkaar bij te staan is het niet goed gesteld. Die is er alleen nog omdat het Statuut dat afdwingt. Maar deze zes vogels mogen nog lang blijven staan, want ze verdienen het om af en toe weer eens bewonderd te worden, door ons als eilandbewoners en door de politici, op de eilanden en in Den Haag.

Dit artikel is een bewerkte versie van een column die op 13 december 2014 werd uitgezonden door radiostation ParadiseFM op Curaçao en werd ook gepubliceerd in het Antilliaans Dagblad.

Advertenties

Bom onder Statuut

Premier Eman protesteertNederlandse regeringen zijn de afgelopen decennia nooit een fan geweest van het Statuut. Maar afgezien van wat vergeefse pogingen om het Statuut naar Nederlandse wensen te wijzigen, hebben de politici zich er altijd met frisse tegenzin bij neergelegd dat het in het Koninkrijk nu eenmaal zo geregeld is sinds 15 december 1954. Minister Plasterk van Koninkrijksrelaties, en met hem het hele Nederlandse kabinet, gooit nu alsnog een bom die als hij niet snel onschadelijk wordt gemaakt weleens desastreuze gevolgen kan hebben voor het Koninkrijk.

Dat juist Aruba de hoofdrol speelt in deze ‘oorlog’ zal menigeen verbazen. Premier Mike Eman was tot vorige week de grootste fan van het Koninkrijk en de Nederlandse regering sprak keer op keer lovende woorden over hem. Dat het huishoudboekje van de regering Eman niet op orde was, speelde in de verkiezingscampagne vorig jaar nauwelijks een rol. Oppositiepartij MEP deed pogingen, sommige oppositiepartijen in de Nederlandse Tweede Kamer probeerden het, maar minister Plasterk bedekte het met de mantel der liefde en  de Arubaanse kiezers deerde het kennelijk niet. Eman’s AVP boekte een ruime overwinning.

Leiband
Het kabinet Eman deed wel een poging iets aan de schulden en tekorten te doen. Juan David Yrausquin leek de juiste man om als minister van Financiën de begroting op orde te brengen. Maar toen de begroting voor 2014 eind juni eindelijk klaar was, begon Nederland ineens moeilijk te doen. Aruba moest net als Nederland het tekort terugbrengen tot onder de 3 procent en er werd te weinig bezuinigd. Gouverneur Refunjol, al dan niet aan de leiband van Nederland, zette geen handtekening onder de begroting. En dus is er nog steeds geen begroting.

Waarom nu ineens? Je kunt een aantal redenen bedenken. In 2010 lukte het Nederland bij de ontmanteling van de Antillen de nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten onder een soort curatele te stellen door middel van consensus Rijkswetten. De begrotingen van beide landen (en ook die van Caribisch Nederland, de BES-eilanden) worden voortdurend gecontroleerd door het College financieel toezicht (Cft). Nederland zag met lede ogen toe dat Aruba hier buiten bleef.

Lege dozen
Toch is dit tot nu toe geen probleem geweest. Aruba was immers het braafste jongetje van de klas. Maar intussen wordt minister Plasterk in Nederland al regelmatig afgeschilderd als minister van lege dozen: zijn ministerie is deels uitgekleed en zijn ambitieuze plannen uit het regeerakkoord zijn allemaal mislukt. Blijft over Koninkrijksrelaties. Daar kan hij nog iets laten zien. Aruba is het kind van de rekening, zo lijkt het.

Het Statuut, waarmee ik dit verhaal begon, is in Nederlandse ogen nog steeds een onding. Maar voor de eilanden is het de basis waarop zij zich prettig voelen in het Koninkrijk. Daarin is hun autonomie verankerd. Nederland heeft weinig mogelijkheden de Caribische partners iets op te leggen. Alleen als ze het heel bont maken kan Nederland ingrijpen.

Vrije interpretatie
Voor Nederland zijn daarom die consensus Rijkswetten belangrijk. Die bieden wat meer instrumenten om de overzeese vrienden te vertellen wat ze moeten doen door middel van een aanwijzing. Minister Plasterk zou graag zien dat dit ook voor Aruba geldt. Omdat dit niet zo is, heeft hij een wel heel vrije interpretatie bedacht van het Statuut (artikel 43: het Koninkrijk waarborgt de deugdelijkheid van bestuur) en het Reglement voor de Gouverneur van Aruba (artikel 21: De gouverneur tekent niet als een wet in strijd is met de belangen van het Koninkrijk).

Een slechte Arubaanse begroting schaadt dus de belangen van het Koninkrijk. Let wel: de reglementen voor de gouverneurs van Curaçao en Sint Maarten zijn hetzelfde, dus ook daar kan dit gebeuren. Op die manier kan de Rijksministerraad (RMR) wel erg veel invloed gaan uitoefenen op de gang van zaken in de ‘autonome’ landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Want alle landen zijn wel vertegenwoordigd in de RMR, het is getalsmatig nog altijd Nederland dat bepaalt. Je kunt erover twisten of dat een slechte zaak is, maar het is zeker niet in de geest van het Statuut en de reglementen voor de gouverneurs.

Wat het nog erger maakt is de manier van optreden van Plasterk. Een week nadat hij een akkoord sloot over een onderzoek naar de begroting van Aruba grijpt hij alsnog in. Hij maakt misbruik van de positie van de gouverneur door hem een aanwijzing te geven. Of je het ook zo noemt of niet, dat is puur semantiek, een woordenspel. Volgens een woordvoerder van Plasterk hield Aruba zich niet aan het akkoord. Dat zal dan wel, het heeft er alle schijn van dat Plasterk gewoon wil laten zien dat hij wel degelijk daadkrachtig kan optreden.

Hongerstaking
Overigens is een hongerstaking van de premier ook niet de juiste reactie. Natuurlijk is Eman boos, maar de grote redenaar zal toch wel in staat zijn een goed gesprek te organiseren? Dit gebaar lijkt alleen bedoeld voor binnenlands gebruik naar de kiezers en de oppositie: kijk eens hoe boos ik ben.

De conclusie van dit alles is dat er hard gewerkt wordt aan het opblazen van het Koninkrijk. Plasterk legt de bom, Eman laat hem ontploffen. Misschien dat de Raad van State nog de rol kan spelen van Explosieven Opruimingsdienst. Maar de schade zal groot zijn, of de bom nu ontploft of niet.

Ondanks warmte koning is toekomst Koninkrijk in gevaar

Koninklijk bezoek Sint MaartenTerwijl koning Willem-Alexander opnieuw laat blijken gehecht te zijn aan de Caribische delen van het Koninkrijk doen politici ogenschijnlijk hun best goede verhoudingen onmogelijk te maken. In Nederland en op zeker vier van de zes eilanden lijkt er weinig zicht op politieke rust. En daarmee komt de toekomst van het Koninkrijk zoals het nu is in gevaar.

Laten we beginnen met het goede nieuws. Veel media signaleerden bij het bezoek van de koning aan Sint Maarten dat Willem-Alexander een duidelijke andere toon aansloeg dan premier Rutte eerder dit jaar. De vorst verwacht geen telefoontjes voor onafhankelijkheid, maar een langdurige vruchtbare samenwerking. En op Bonaire kwam hij zijn belofte na om opnieuw in gesprek te gaan met ontevreden burgers.

Rust
Nog meer goed nieuws op Saba en Aruba. Daar lijkt alles rustig, al moet daarbij worden aangetekend dat de Arubaanse regering-Eman dan wel snel de financiële situatie onder controle moet krijgen. Want als de tekorten oplopen dan zal het op een gegeven moment toch gedaan zijn met de rust. Op Saba zijn er ook klachten over prijsstijgingen sinds 10-10-10, maar erg ontevreden met de aansluiting bij Nederland lijkt men daar niet te zijn.

Dan de problemen. Tijdens het koninklijk bezoek is het feest op Sint Eustatius, maar de problemen zijn groot. Om maar wat te noemen: er is relatief veel armoede en het onderwijs heeft een behoorlijke kwaliteitsimpuls nodig. Het is onwaarschijnlijk dat Den Haag dit op gaat lossen en de politiek op Statia is zo gefragmenteerd, dat er nauwelijks sprake is van een stabiel bestuur. Dat belooft weinig goeds voor de toekomst.

Onafhankelijk?
De problemen op Sint Maarten werden tijdens het koninklijk bezoek nog eens breed uitgemeten door de (Nederlandse) media. Koning Willem-Alexander benadrukte dan wel de vooruitgang, de verhoudingen met Nederland zijn op dit moment gewoon slecht. De invloed van corruptie op de samenleving en de politiek is groot, zo is afgelopen jaar weer eens gebleken. Of goedwillende politici die schade kunnen repareren is de vraag. In Nederland neemt het aantal politici dat wel van het eiland af zou willen toe en op Sint Maarten zelf hebben veel mensen de buik ook vol van Nederland. Dus toch richting onafhankelijkheid? Het zou waarschijnlijk een ramp zijn voor het eiland.

Dat laatste geldt natuurlijk voor alle eilanden. Zonder de paraplu van het Koninkrijk zullen de economie en de welvaart een duikvlucht nemen. Koning Willem-Alexander mag dan oor hebben voor ontevreden inwoners van Bonaire, hij kan niks voor ze doen. Hun eigen politici zijn ook van een twijfelachtig niveau; ze vechten meer tegen elkaar dan voor hun eiland. Vanuit Den Haag komt ook al weinig goed nieuws. Minister Plasterk van Koninkrijksrelaties mag dan trots melden dat er zoveel vooruitgang is geboekt sinds 10-10-10, de boodschappen worden er niet goedkoper van. En zelfs het onderwijs – waar de minister graag over zegt dat het zoveel beter is geworden – protesteerde tijdens het koninklijk bezoek, omdat het volgend jaar onvoldoende geld heeft om de kwaliteit te handhaven.

Schone schijn
En dan Curaçao. Sinds het vertrek van het kabinet-Schotte vindt Nederland dat het veel beter gaat. Maar dat is schone schijn. Dat was misschien zo tijdens de interim-kabinetten van Betrian en Hodge, met Ivar Asjes aan het roer steken zoetjesaan de problemen weer de kop op. De gevolmachtigde minister lijkt met haar cv geknoeid te hebben en wordt beschuldigd van vriendjespolitiek. De minister van Justitie ligt onder vuur, de minister van Onderwijs is al vertrokken zonder dat er een opvolger is en binnen de coalitie zijn de eerste spanningen al naar buiten gekomen. Bovendien speelt Schotte nog steeds een rol, nu zelfs op twee fronten met zijn partij en een hervormingsbeweging.

Daar komt nog bij dat de huidige premier twee jaar geleden als Statenvoorzitter met duidelijk kenbaar gemaakte tegenzin koningin Beatrix op Curaçao ontving. Zijn partij streeft naar onafhankelijkheid, ook al was de vermoorde partijleider Helmin Wiels realistisch genoeg om daar geen termijn bij te noemen. De vraag is of Asjes inmiddels van menig veranderd is en echt graag premier is onder deze koning.

Uit elkaar
Binnenkort worden de staatkundige verhoudingen in het Koninkrijk geëvalueerd. Het is de vraag hoe dat vorm gaat krijgen en wat het resultaat zal zijn. Weer nieuwe veranderingen? Dat kan bijna niet. Toch zal er iets gedaan moeten worden om bijvoorbeeld de bevolking van Bonaire tegemoet te komen. Een aanzienlijk deel van de bevolking wil een nieuw referendum. Wat zullen dan de vragen zijn? Hoe dan ook zal het blijven rommelen in het Koninkrijk. Het gevaar dreigt dat het op een gegeven moment toch uit elkaar valt. Met alle gevolgen van dien, vooral voor die zes Caribische eilanden die deze dagen de koning zo warm hebben ontvangen.

Gemenebest: weg met die eilanden

20130707-111046.jpgHet is bepaald geen nieuw idee om een Gemenebest te vormen tussen Nederland en de Antilliaanse eilanden. Al twintig jaar geleden werd er over gesproken, toen een vergeefse poging werd gedaan om een nieuwe structuur te bedenken voor de verhoudingen in het Koninkrijk. Toch is het plan dat VVD en SP afgelopen week presenteerden aandacht waard. Wat willen deze partijen, die vaak lijnrecht tegenover elkaar staan, eigenlijk?

Het is voor het eerst dat de Gemenebestgedachte is uitgewerkt in een min of meer concreet voorstel. Toen begin jaren ’90 het kabinet-Lubbers met de Antilliaanse en Arubaanse regeringen in gesprek ging over een nieuwe staatkundige toekomst kwam minister Hirsch Ballin van Antilliaanse en Arubaanse zaken met het idee om de Antillen te splitsen in een Bovenwinds en Benedenwinds land.

Binnen dat kader kwam ook het idee op voor een unie tussen Curaçao en Bonaire. En ook het idee van een Gemenebest zong toen rond. Zover ik me herinner had dat idee vooral op Bonaire enige aanhang, maar erg serieus werd de optie nooit genomen. Het werd in ieder geval niet uitgewerkt. De conferentie van toen mislukte en leeft alleen voort in de herinnering omdat toenmalig minister Suzy Römer een slecht gevallen Nederlands voorstel voor de ogen van de Nederlandse delegatie verscheurde.

Te snel
Sinds die tijd is het idee voor een Gemenebest vaker geopperd, maar ook in de aanloop naar de staatkundige hervorming van 2010 was het nooit een serieuze gedachte. Terwijl we nog steeds bezig zijn de gevolgen van 10-10-10 uit te werken en invulling te geven aan de nieuwe verhoudingen, komen André Bosman (VVD) en Ronald van Raak (SP) met een plan voor een nieuwe reorganisatie in het Koninkrijk. In bedrijven zijn opeenvolgende reorganisaties niet ongewoon, maar in een staat is dat toch opvallend. Zelfs België doet het rustiger aan.

Tegenpolen VVD en SP vinden elkaar in dit nieuwe voorstel, omdat ze allebei het liefst de eilanden zelfstandig laten worden. Ze hebben ieder hun eigen filosofie achter dit plan. Bosman wil het liefst op een fatsoenlijke manier van de eilanden af. Van Raak gelooft echet dat het beter is voor de Antillianen om volledig zelfstandig te worden. Beiden willen van het Statuut af omdat Nederland te veel bemoeienis heeft met de Caribische eilanden, politiek en financieel. Het is dat de PVV nog radicaler denkt, anders zou die partij ook nog wel mee willen doen. De opstellers van het plan rekenen in ieder geval wel alvast op de stemmen van de PVV in het parlement.

Kansloos
Tot op zekere hoogte is het idee van een Gemenebest best sympathiek. Het betekent zelfstandigheid voor de (ei)landen zonder dat Nederland ze helemaal los laat. Maar om zo snel het Koninkrijk weer op de schop te nemen is ongewenst. Laten we eerst in 2015, zoals in 2010 is afgesproken, maar eens kijken hoe het gaat. Gelukkig stelt ook minister Plasterk dat in zijn reactie op het plan. Los daarvan heeft het plan van VVD en SP de schijn tegen; het lijkt er verdacht veel op dat ze eigenlijk alleen maar graag van de eilanden af willen. Dat maakt dit plan voor een Gemenebest bij voorbaat al bijna kansloos.